زندگینامه‌ها، مهرهای اثبات! کتاب‌های زندگینامه که روایت زندگی انسان‌های موفق و پیشتاز در رشته‌های مختلف هستند؛ گاها با مصاحبه از خود آنها یا جمع آوری روایت‌های دسته اول و به جا مانده پیش نزدیکان آنها نوشته می‌شوند. خوبی این صداقت و ذکر واقعیت در این است که آن آدم‌هایی که مثل ستاره سهیل، دور از دسترس به نظر می‌آمدند، حالا صادقانه سفره دلشان را میان دو جلد از یک کتاب پهن می‌کنند. با مرور خاطرات و سختی‌های زندگی‌شان که شاید خیلی‌از بیان چنین چیزهایی شرم داشته باشند، به مخاطب نشان می‌دهند آنها هم مثل باقی انسان‌ها؛ مانع‌های زیادی را رد کرده‌اند ولی آخرش غیر ممکن‌ها را ممکن کرده‌اند. چند واحد درس زندگی کتاب‌های زندگینامه که روایت تصمیم‌های ریز و درشت آدم‌‌های موفق هستند؛ به مخاطب خود نشان می‌دهد قهرمان‌های ورزشی، اجتماعی یا پیشتاز در سلوک با چه راه و روشی توانستند به قله برسند. کتاب‌هایی که در هر صفحه از آنها می‌شود زیر چندین جمله خط کشید و تا مدت‌ها به فرمول زندگی قهرمان‌هایشان فکر کرد. در ادامه به معرفی تعدادی از بهترین کتاب‌های زندگینامه می‌پردازیم که هر کدام تعداد زیادی شگرد موفقیت را دل خود پنهان کرده‌اند. 13 کتاب زندگینامه جذاب و خواندنی 1- دست نیافتنی کتاب «دست نیافتنی» زندگینامه‌ای بدون سانسور از کودکی تا نامدار شدن علیرضا حیدری، کشتی گیر موفق ایرانی است. روایت خواندنی روزهایی که علیرضای نوجوان بدون پول، حامی یا حتی اجازه از سمت خانواده، چند کیلومتر پیاده تا باشگاه‌های کشتی می‌رفت. جایی که به او فرصت می‌داد کمی از مزه تلخ زندگی را روی تشک؛ با ضربه فنی و فیتیله پیچ کردن رقیب‌هایش فراموش کند. روحیه جنگجوی علیرضا از او چیزی بیشتر از چند برد ساده می‌خواست. پریدن روی سکوی قهرمانی و خم شدن تا کمر برای گرفتن مدال‌های گرد و طلایی، مثل سپری ضد ضربه او را انداخت در جاده سخت و پر مانع قهرمانی. با سختی‌هایی که صفحه‌های کتاب شهادتش را می‌دهند، عکس و اسم علیرضا حیدری کم کم به صفحه اول روزنامه‌ها و روی زبان طرفداران کشتی افتاد. «دست نیافتنی» از آن کتاب‌هاست که با زیرنویس کردن افکار یک قهرمان کنار هر سکانس از زندگی‌اش نشان می‌دهد مسیر موفقیت و پیشرفت حتی برای اعجوبه‌های یک رشته هم سخت است اما فقط یک آدم سمج که بلند شدن بعد از شکست را بلد باشد؛ به آخر این جاده می‌رسد. قهرمانی از یک خانواده معمولی، صداقت در روایت و مرور شادی و ناکامی‌ها کنار هم، کتاب «دست نیافتنی» را به یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه تبدیل کرده که می‌تواند به آدم‌ها دوز بالایی از امید را برای برگشتن به تشک زندگی تزریق کند. کتاب «دست نیافتنی» که حاصل مصاحبه طاها صفری با علیرضا حیدری است، از نشر گلگشت چاپ شده. 2- زنان پیشرو؛ داستان‌هایی برای دختران ایران کتاب «زنان پیشرو؛ داستان‌هایی برای دختران ایران» از آن کتاب‌های زندگینامه‌ای است که اختصاصی سراغ بانوان ایرانی رفته تا دختران این سرزمین را بیش از پیش با گنجینه‌های کشور خود آشنا کند. زنان پیشقدم که تقریبا همه آنها موفق به کسب اولین‌ها در ایران زمین شدند. پنجاه بانوی پیشتاز ایرانی همراه با مختصری از زندگی و موفقیت‌هایشان در این کتاب معرفی شده‌اند. کتاب «زنان پیشرو» در ابتدا برای دختران نوجوان تدوین شده بود اما با گذر زمان، از سوی زنان و مردانی با سنین مختلف مورد توجه قرار گرفت. این کتاب زندگینامه در کنار روایت لحظه پرشکوه موفقیت هر کدام از این بانوان پیشتاز، شرایط سخت و کاستی‌ زندگی آن‌ها را هم نشان داده تا از پیشروهای نامدار، نه یک نسخه افسانه‌ای؛ بلکه انسانی شبیه به همه ما را نشان دهد. فهیمه احمدی دستجردی، مهندس پرواز و خلبان که انجمن بانوان هوانورد ایران را تاسیس کرد؛ نزهت امیری، موسیقیدان و اولین بانوی رهبر اکستر ملی ایران؛ آذر اندامی، پزشک و باکتری شناس که یکی از حفره‌های سیاره زهره به نامش شده؛ تعدادی از قهرمان‌های این کتاب هستند. «زنان پیشرو؛ داستان‌هایی برای دختران ایران» اثر مشترکی از الهام نظری و تعدادی از نویسندگان دیگر است که در انتشارات هوپا چاپ و منتشر شده است. 3- روح یک پروانه محمدعلی کلی هنوز پسر بچه رنگین پوستی در آمریکا بود که با تبعیض‌های نژادی آشنا شد. او خیلی زود فهمید در دنیای اطرافش دادگاهی برپاست که او را نه با دستاورهایش، بلکه با رنگ پوستی که انتخابی در آن نداشته، می‌سنجد. با این وجود او وارد دنیای ورزش شد تا چیزهایی را به خودش و آدم‌های همدردش اضافه کند. اولش فقط می‌خواست با پول برنده شدن در مسابقه‌ها، برای پدر و مادرش ماشین و خانه بخرد اما دنیای او خیلی زود قد کشید و او را از یک بوکسور معمولی، به مردی نامدار در دنیا با دغدغه‌های بزرگ تبدیل کرد. کتاب «روح یک پروانه» زندگینامه محمدعلی کلی، بوکسور حرفه‌ای سنگین وزن آمریکایی است که برترین مشت زن تاریخ بوکس در وزن خود شناخته می‌شود. «روح یک پروانه» که زندگینامه خودنوشت محمدعلی کلی است؛ از فکرهای او در گوشه رینگ بوکس گرفته تا ماجرای تغییر دادن نامش، پس دادن مدال طلا و از دست دادن پاسپورت را روایت کرده. روایت کامل این کتاب برای آشنایی با بوکسوری مسلمان که دغدغه‌هایش از جنس‌های متفاوتی بوده؛ آن را به یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه تبدیل کرده است. «روح یک پروانه» به قلم محمدعلی و هانا یاسمین علی با ترجمه طاها صفری از نشر گلگشت منتشر شده است. 4- مهاتما گاندی در روزگاری که مردم هند، با مشت پر زور استعمار از چرخ روزگار پایین افتاده، در کشور خود غریب و بی‌بهره از حقوق طبیعی‌شان زندگی می‌کردند؛ گاندی کسی شد که تصمیم گرفت صدای مردمش در دنیا باشد. شروع رهبری و ناجی شدن گاندی با یک دعوت بود: دعوت هندی‌هایی که ساکن جنوب آفریقا بودند و هویت انسانی‌شان زیر پاهای سفید پوست، لگدمال شده بود. گاندی حقوقدان و تحصیل کرده، برای دفاع از حقوق مردمش راهی سفر و نماینده مردم هند شد. آوازه هندی رنگین پوستی که توانسته بود برای اولین بار در یک دادگاه عالی قضاوت کند؛ روی صفحه اول روزنامه‌ها چاپ و به گوش‌ نژاد پرستان دنیا رسید. کتاب «مهاتما گاندی» به قلم رومن رولان که فیلسوف و نویسنده معاصر اهل فرانسه است، به معرفی گاندی و شرح زندگینامه و فعالیت‌های آزادی خواهانه او پرداخته است. رومن رولان از دوستان نزدیک تاگر و ارادتمندان گاندی بود؛ به همین واسطه درک کامل و درستی از شخصیت اجتماعی و فلسفی گاندی داشت. کتاب زندگینامه «مهاتما گاندی» یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه است که با شرح شجاعت و از خودگذشتی انسانی عدالت خواه، وجدان و تفکر مخاطب را درگیر می‌کند. این کتاب در انتشارات روزبهان و با ترجمه محمد قاضی منتشر شده است. 5- کفش باز ماجرای کتاب «کفش باز» و زندگی راوی آن، از شبی شروع شد که فیل نایت، کارآفرین آمریکایی و بنیان گذار برند نایکی، در خانه پدری و روی تخت کودکی‌اش دراز کشیده و از خودش پرسید جای چه چیزی در زندگی‌اش خالی است؟ او که دانشگاه و سربازی را تمام کرده بود، حالا حس می‌کرد یک ایده که به نظر خودش حتی کمی احمقانه بود؛ ذهنش را قلقلک می‌دهد. ایده‌ای برای ساختن یک سری کفش خاص با مردمی از سرزمین ژاپن! ایده‌ای که برای نزدیک شدن به آن باید از پدرش پول می‌گرفت و یک سفر طولانی را شروع می‌کرد. آن هم در شرایطی که راضی کردن پدرش، کمی غیر ممکن به نظر می‌آمد. فیل نایت باید تصمیم می‌گرفت. می‌توانست توی شهرش بماند و مثل یک آدم عادی زندگی کند یا چمدانش را ببندد و دنبال سرنوشتی برود که معلوم نبود او را روی کدام پله از نردبان زندگی می‌نشاند. زندگی فیل نایت کارآفرین، مثل هر جوانی که شور تصمیم‌های بزرگ به دلش می‌افتد، پر است از فکر و خیال‌های متناقض. اما در نهایت او به نقطه‌ای می‌رسد که یکی از معروف‌ترین کتاب‌های زندگینامه را در دنیا صاحب شود. کتابی به نام «کفش باز». این کتاب زندگینامه به ترجمه شورش بشیری از انتشارات میلکان منتشر شده است.  6- سه روز برای دیدن تصور کنید از تمام سالهای عمرتان، تنها سه روز فرصت برای دیدن دنیا داشته باشید و قبل و بعد آن را با تاریکی پشت پلک‌هایتان دست و پنجه نرم کنید. کمی سخت‌تر اگر در نظر بگیریم؛ منهای این سه روز، باقی عمرتان را جز نابینایی، ناشنوا هم باشید! با این شرایط می‌توانید در دانشگاهی معتبر تحصیل کنید، چهار زبان دنیا را یاد بگیرید و نویسنده‌ای سرشناس شوید؟ کسی بود که با این ویژگی‌ها بزرگ شد و به تمام این موفقیت‌ها هم رسید. هلن کلر، زنی که به سخت کوشی معروف است! هلن کلر زنی نویسنده‌ و آمریکایی است که توانست تصور دنیا را از معلولیت تغییر بدهد. کتاب «سه روز برای دیدن» ترجمه‌ای از نوشته‌های اوست که در آن برای سه روز محال، سه روزی که اگر چشم‌هایش موقتا بینا می‌شد، برنامه ریزی کرده. کتاب «سه روز برای دیدن» به واسطه بیان آرزوهایی که هلن کلر برای دیدن دارد؛ شخصیت و دیگاه او را به زندگی نمایش می‌دهد. این کتاب را شاید بتوان در دسته خاص و بهترین کتاب‌های زندگینامه قرار داد که نگرش مخاطبش را به داشته‌هایش متفاوت می‌کند. به دو چشم و گوشی که شاید مدتی باشد جای اکتشاف لحظه‌های زندگی، به همه چیز به عنوان بخش‌های ملول آور و تکراری روزهایش نگاه کرده. «سه روز برای دیدن» با ترجمه مرضیه خوبان فرد از انتشارات روانشناسی و هنر منتشر شده است. 7- از فرانکلین تا لاله زار کتاب «از فرانکلین تا لاله زار» زندگینامه مردی است که از جوانی، اهل یک جا نشستن و تماشای گذر عمر نبود! از آن آدم‌هایی که برای شمردن افتخارات و خدماتش به میهن، باید با انگشت مدام حساب کنی که چیزی از قلم نیفتد. همایون صنعتی‌زاده مردی است که از او به عنوان چهره تاثیر گذار قرن بیستم، کارآفرین، نویسنده، مترجم و ناشر برجسته یاد می‌شود. او مؤسس نهادهای تأثیرگذاری مانند انتشارات فرانکلین، دایرةالمعارف فارسی و کاغذسازی پارس است. همایون صنعتی‌زاده در یک دوره از زندگی، مشغول کشت مروارید در کیش شد و پیش از انقلاب تلاش‌هایی برای مبارزه با بی‌سوادی بزرگسالان را در شهرهای ایران داشت. چاپ کتب درسی مدارس و معرفی صنایع نوین نشر در ایران هم بخشی از تلاش‌های این مرد خستگی ناپذیر است.  کتاب «از فرانکلین تا لاله زار» از مصاحبه با همایون صنعتی زاده در شهرش، کرمان پدید آمده؛ همچنین در این کتاب، زندگی پدربزرگ او به عنوان فردی موثر در شکل گیری شخصیت این مرد پرآوازه روایت شده است. «از فرانکلین تا لاله زار» که یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه درباره شخصیتی موثر و ایرانی است، به تألیف سیروس علی‌نژاد از گروه انتشاراتی ققنوس منتشر شده است. 8- سرباز کوچک امام  مهدی طحانیان پسری سیزده ساله بود که با اصرارهای فراوان و پیگیری‌های خودش، راهی مناطق جنگی شد تا شانه به شانه رزمنده‌های ایرانی برای دفاع از وطنش بجنگد. او که نام «سرباز کوچک امام» را گرفته بود، هنگام نبرد با دشمن به دست نیروهای بعث اسیر و به اجبار راهی خاک عراق شد. قد و قواره مهدی آنقدر کوچک بود که فرمانده‌های بعثی می‌گفتند او شش ساله است! فرمانده‌ای که روی کاغذ برای مهدی جملاتی تحقیر آمیز نوشته بود تا توسط او خوانده شود و برود توی صف تبلیغات رژیم بعث بر علیه ایران، هنوز «سرباز کوچک امام» را نشناخته بود‌. کتاب «سرباز کوچک امام» زندگینامه و خاطرات نوجوانی است که با درخشیدن در سختی‌های اسارت، به نمادی از ایمان رزمندگان ایرانی و قهرمانی جدا نشدنی از تاریخ ایران و انقلاب تبدیل شد. روایت این کتاب از روزهای پیش از انقلاب شروع می‌شود که همزمان با تحولات روحی مهدی طحانیان و شکل گیری شخصیت او است. در ادامه کتاب، خاطراتی شنیدنی از روز و شب‌های اسارت او را بیان می‌شود.  کتاب «سرباز کوچک امام» که معجونی است از شجاعت و غیرت جوان ایرانی، خیلی زود مورد استقبال قرار گرفت و تبدیل شد به یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه. این کتاب توسط فاطمه دوست کامی نگارش و از انتشارات پیام آزادگان چاپ شده است. 9- کهکشان نیستی کتاب «کهکشان نیستی» زندگینامه و رمانی مستند بر اساس زندگی آیت الله سید علی قاضی طباطبایی است. مردی که در سلوک و عرفان پیشتاز بود و شاگردهای زیادی از جمله آیت الله محمدتقی بهجت و سید محمدحسین طباطبائی را در این مسیر تربیت کرد. سید علی قاضی متولد تبریز، مردی عارف و استاد اخلاق حوزه علیمه نجف در قرن چهاردهم بود.  از آثار او می‌توان به تفسیر قرآن کریم، شرح دعای سماوات و تعلیق بر فتوحات ابن عربی اشاره کرد که نشان از توانمندی او در علومی مثل حدیث، تفسیر و عرفان دارد. کتاب «کهکشان نیستی» در هفتاد و پنج فصل نگارش شده که هر فصل آن با آیه‌ای از قرآن آغاز می‌شود. «کهکشان نیستی» که به روایت احوالات و روزهای گاها اعجاب انگیز زندگی این مرد عارف پرداخته؛ خیلی زود توانست توجه مخاطبان را به خود جلب کند و جزو بهترین کتاب‌های زندگینامه قرار بگیرد که بارها تجدید چاپ شده‌اند. فصل پایانی این کتاب، سفارش‌ها و دستورات عرفانی آیت الله قاضی را برای علاقه مندان ذکر کرده است و در صفحات پایانی کتاب هم منابع مورد استفاده در نگارش زندگینامه ایشان ذکر شده. «کهکشان نیستی» در انتشارات فیض فرزان و با قلم محمدهادی اصفهانی چاپ شده است. 10- زندگی‌نامه خودنوشت مارتین لوتر کینگ مارتین لوتر کینگ، کشیش مسیحی نام آشنا و فعال مدنی آمریکایی بود. او به واسطه فعالیت‌ها و سخنرانی‌هایش برای دفاع از حقوق آمریکایی‌های آفریقایی تبار و تلاش برای از بین بردن نابرابری‌های نژادی، موفق به کسب جایزه صلح نوبل شد.  شگردهای لوترکینگ و نتایجی که به دست آورد باعث شد به یکی از مصلحان اجتماعی پیشتاز در تاریخ تبدیل شود. مارتین لوتر کینگ همواره به برقراری عدالت میان مردم رنگین پوست از طریق مبارزه بر علیه تبعیض آن هم با رفتارهایی دور از خشونت وتندی تاکید داشت. کتاب «زندگی‌نامه خودنوشت مارتین لوتر کینگ» که یکی از اتوبیوگرافی‌های معروف چاپ شده در دنیاست؛ به لطف ترجمه روان محمدرضا معمار صادقی توانسته بازتابی عمیق از دیدگاه، افکار و اهداف مارتر لوتر کینگ باشد. او با ذکر خاطرات و اندیشه‌هایش در این کتاب، رازهای پنهان در کردارش که موجب موفقیت در این مسیر شد را روشن ساخته است. این کتاب که شبیه دریچه‌ای باز شده در میان زندگی لوتر کینگ است؛ از انتشارات کرگدن منتشر شده است. 11- ویولن زن روی پل کتاب «ویولن زن روی پل» زندگینامه خودنوشتی از نویسنده معاصر و سرشناس ایرانی، خسرو باباخانی است. مردی که شاید از بین لیست بلند بالای کتاب‌هایش، یکی را تا به حال خوانده باشید. او این بار کتابی نوشته که شخصیت اول آن، خود آقای نویسنده است و صحنه اتفاقات، زندگی او و کانون خانواده اوست.  گره سفت و محکمی که بند زندگی باباخانی را برای سال‌های طولانی اسیر کرده بود، با اولین حدس‌هایی که درباره سرگذشت یک نویسنده به ذهن می‌رسد کمی متفاوت است. اعتیاد شدید، دردی بود که سالها دامن زندگی خسرو بابا خانی و خانواده‌اش را گرفت. دردی که با خودش چندین مهمان ناخوانده می‌آورد و هر بار صاحبش را یک قدم به دره سقوط از دشت زندگی، نزدیک و نزدیک‌تر می‌کرد. اما کتاب «ویولن زن روی پل» قرار است روایت یک تغییر پر امید باشد. زندگینامه‌ای که در باصداقتی کم نظیر از سوی راوی آن تعریف شده و در نهایت شخصیت اصلی آن، با کمک و همراهی همسرش موفق به شکستن شاخ غول اعتیاد می‌شود.  «ویولن زن روی پل» الگویی است برای آدم‌هایی همدرد با گذشته نویسنده که از تلاش برای برگشتن خسته شده‌اند. کتاب «ویولن زن روی پل» از انتشارات جام جم منتشر شد تا یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه ایرانی شود. 12- زندگی‌نامه من کتاب «زندگی‌نامه من» سرگذشت الکس فرگوسن، سرمربی معروف فوتبال و اهل اسکاتلند است که خودش آن را نوشته. الکس فرگوسن که بیست و هفت سال در باشگاه منچستر یونایتد سرمربی بود، سی و هشت جام مختلف را برد و جزو مربی‌های پرافتخار و کاربلد فوتبالی شناخته می‌شود.  او کتاب زندگی‌نامه‌اش را با روزهای خداحافظی از مربی‌گری در باشگاه منچستر یونایتد شروع کرده و بعد سراغ تجربه‌های قدیمی‌تر و کودکی خود رفته. تجربه‌هایی که از او این الکس فرگوسن با لبخند معروفش را ساخته. الکس فرگوسن از آن دسته آدم‌هاست که فقر خانواده یا موانعی که پیش رویش داشته، حریف خواسته‌هایش نشده. همین روحیه فرگوسن، کتابش را به منبعی از سخنان انگیزشی و امید بخش برای مخاطب تبدیل کرده است. کتاب «زندگی‌نامه من» حاوی تعداد زیادی از رازها و شگردهای مربی‌گری فرگوسن است که از سال‌های متمادی کاری‌اش به دست آورده، تکنیک‌هایی که نه تنها برای ورزشکاران بلکه برای هر کسی که هدفی را در زندگی دنبال می‌کند؛ راهگشا است. هرچند که جذابیت این کتاب زندگی‌نامه، برای هواداران فوتبال و ستاره‌های آن، دوچندان است. کتاب «زندگی‌نامه من» با ترجمه ماشااله و طاها صفری از نشر گلگشت منتشر شده است. 13- طرحی از یک زندگی کتاب «طرحی از یک زندگی» زندگینامه دکتر علی شریعتی است که پس از درگذشت او با تلاش همسرش، پوران شریعت‌ رضوی به نگارش درآمد تا دریچه‌ای باشد به زندگی مردی که لقب معلم انقلاب را کسب کرد. آشنایی با شخصیت و مسلک شخصی چون دکتر علی شریعتی که سخنران، نظریه پرداز انقلاب اسلامی و شخصی برجسته و نامدار در سیاست بود به واسطه «طرحی از یک زندگی» ممکن می‌شود. شناختی دور از تصورات رایج که با حقیقت وجود او، فاصله دارند. «طرحی از یک زندگی» در شش فصل به بررسی ایده‌ها و سرگذشت دکتر شریعتی از تولد تا شهادت پرداخته است. از جوانی و آغاز مسیر دکتر شریعتی، حضور در جنبش‌های خارج از کشور و بازگشت به ایران، فعالیت‌های او در حسنیه ارشاد تا زندگی مخفیانه‌اش با جزئیات در این کتاب بررسی شده است. «طرحی از یک زندگی» که یکی از بهترین کتاب‌های زندگینامه است، از انتشارات چاپخش منتشر شده. توصیه! قبل از مطالعه کتاب، خودتان را جای شخصیت‌های روی جلد بگذارید‌. جای همان‌ها که وصف پیروزیشان را بارها شنیده بودید. حالا از خود بپرسید اگر شما جای علیرضا حیدری با پای شکسته و پیش از یک مسابقه مهم بودید یا هلن کلری با چشم و گوشی ناتوان از درک دنیای بیرون، نگاهتان به زندگی و آن لحظه‌های سخت چه بود؟ چقدر برای ادامه دادن و جنگیدن با زندگی، امید و همت داشتید؟ حالا کتاب‌ها را بخوانید، شاید راز بزرگ شدن تمام این آدم‌ها، در تفاوت دیدگاهشان به زندگی باشد. متوجهم، ممکن است فاصله زیادی را بین توان خودتان و آنها در برابر سختی حس کنید اما بخشی از هدف ما در خواندن زندگینامه همین است. پیدا کردن فاصله‌ها و پر کردن آن با تغییرهای درست. هیچ کس تنها نیست! قهرمان‌ها هم مثل ما شب‌های زیادی را از فکر و خیال بی‌خواب شده‌اند. از خود پرسیده‌اند: «آخرش که چی؟»  آنها هم به مسیری که می‌دیدند شک کردند‌. به ایده‌های بزرگی که شاید در نگاه اول حتی برای خودشان دور از واقعیت به نظر آمد ولی تفاوت در همین لحظه است. همین که خیال نداشته باشند همه دنیا برای رسیدن آنها به خواسته‌هایشان صف بکشند و انزوا و سختی، تلاش کردند. با این حساب، خواندن کتاب‌های زندگینامه نشان می‌دهد رنج، شریک زندگی همه ماست. بهترین کتب‌های زندگینامه را بخوانید، تا با همراه زندگیتان آشتی کنید. دستی به گیرنده‌ها بزنید! با مطالعه کتاب‌های زندگینامه از آدم‌های نامدار و موفق، احتمالا به این نتیجه برسید که گاهی کلید حل مشکلات، در تغییر زاویه دیدتان به مسائل است.  برای اینکه دقیقا از معنای این جملات و چگونگی اعمال تغییرات سردربیاورید؛ همین حالا مطالعه بهترین کتاب‌های زندگینامه را شروع کنید! به قلم «رقیه پورحنیفه»

ما را چه نیاز به تاریخ؟! احتمالا این جمله را شنیده باشید: «ملتی که از گذشته خود درس نگیرد؛ اشتباه گذشته خود را تکرار می‌کند!» ما در روزگاری زندگی می‌کنیم که با تبلیغات زیادی درباره پهلوی و حکومت پرآوازه‌اش طرف هستیم! تبلیغاتی که اگر برایشان پاسخی نداشته باشیم؛ ذهن نوجوان ما را درگیر می‌کند. درگیر ایده برگشتن یک حکومت نسبتا کپک زده در تاریخ که به لطف اسپری خوش بو کننده جعلی فضای مجازی، به شکلی که هرگز نبوده معرفی می‌شود. گزینه وی آی پی! پیشنهاد ما به شما برای شناختن پهلوی، مطالعه بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی است. کتاب‌هایی که کلی نویسنده خوش ذوق و خلاق آنها را با زبانی باب میل نوجوان و با فرمی مناسب برای درک و فهم او نوشته‌اند. در این آثار تلاش شده با معرفی مستقیم پهلوی اول و دوم یا ترسیم نمونه‌ای از زندگی مردم در آن زمان، یک بازنمایی واقعی به نوجوان نمایش داده شود. 8 کتاب برای آشنایی نوجوانان با تاریخ پهلوی 1. یک روایت ساده از یک ماجرای پیچیده کتاب «یک روایت ساده از یک ماجرای پیچیده» از انتشارات سوره مهر برای گروه سنی نوجوان و با نگارش ابراهیم حسن‌بیگی منتشر شده است. الیاس پسری ترکمن است که در زمانه حکومت پهلوی به ایران، با خانوده‌اش زیر دست خان کار می‌کنند و روزگار را با نان رعیتی می‌گذرانند. روی پیشانی الیاس خطی بی‌رنگ از سرنوشت پرماجرایش نوشته که شروع آن با عروسی برادرش، یوسف است. شب عروسی بعد از شام وقتی بشقاب‌های پلو و خورشت مهمان‌ها جمع شد؛ عروس و داماد زیر نور چراغ‌های رنگی به صورت هم نگاه می‌کردند. ناگهان تعدادی اسب با سواره‌هایی که صورتشان را پارچه سیاه پوشانده بود وارد حیاط شدند و یک گلوله، وسط قلب یوسف نشاندند. تا مهمان‌ها به خودشان بیایند، عروس دزدیده شده بود و داماد در خون خودش غرق می‌شد. الیاس با غمی که هم وزن همه دنیا می‌شد، می‌خواست انتقام برادرش را بگیرد اما خیلی زود فهمید بساط ظلم خان و شاه یک کاسه است. استکبار مفهومی است که در رمان «یک روایت ساده از یک ماجرای پیچیده» برای نوجوان امروزی ترجمه می‌شود. این رمان با شروع پرهیجان و داستان پراتفاقش، نوجوان را با قسمتی از تاریخ که سایه غلیظ ساواک و تدابیر شاه پهلوی روی کشور افتاده بود آشنا می‌کند. 2. خسرو شیرین رمان «خسرو شیرین» به قلم خسرو باباخانی از انتشارات کتابستان برای نوجوان‌های ایرانی منتشر شده است. خسرو که سال دوم نظری در رشته ریاضی فیزیک است را می‌توان این طور معرفی کرد: پسری با چشمان خیلی ضعیف که عینکش را به خاطر حفظ لاتی نمی‌زند و دلش، دلش بی‌قرار است! خسرو نوجوانی است که به درد عشق‌ مبتلاست. عشق‌هایی که یکی بعد از دیگری شکست می‌خورند. در میان همین عاشقی‌هاست که خسرو می‌فهمد دنیای اطرافش در تب و تاب تندی افتاده. یکی از رفیق‌هایش مدتی است به حجره کوچکی در مسجد محل می‌رود و پای حرف آدم بزرگ‌ها، کاغذ سیاه می‌کند. اصلا قصه خسرو از همان حجره و عاشقیت چهارم جدی شد. از حجره‌ای که چشم خسروی جوان را به دنیا باز کرد. او دید مردم بی‌گناه چطور در شهرهای مختلف به دست ماموران شاه کشته می‌شوند. خیلی زود او درگیر مبارزه با ساواک و رژیم شاهنشاهی. روزی رسید که خسرو کف اتاق سرد و تاریک بازجویی از درد شکنجه به خودش می‌پیچید. آن مامور بد دهن ساواکی و کتک‌هایش، اولین رد پای سیستم شاه در زندگی خسرو بود. خسرو خبر نداشت ولی ساواک هنوز با زندگی او کار داشت! 3. زمستان بی شازده رمان «زمستان بی‌شازده» اثر فاطمه نفری از انتشارات سوره مهر برای گروه سنی نوجوان به نگارش درآمده است. رضا پسر نوجوانی است که به خاطر شرایط شغلی پدرش همراه با خانواده راهی تهران شده. شهر خوش نامی که آوازه‌اش از دور خوش به نظر می‌آمد. رضا تازه پایش را روی خاک تهران گذاشته بود که دزد زد به قفس کفترهای دلبرش. این وسط صاحب خانه جدید رضا، که او را آقای مهندس صدا می‌زنند؛ مثل فرشته‌ها به داد رضا رسید. رضا توی قلبش آقای مهندس را اندازه کفترهایش دوست دارد. مردی که رضا را راهی مدرسه کرد و همه جوره هوای او را داشت. اما او خیلی زود مثل یک طوقی سفید افتاد توی دام ساواکی‌ها. رضا چیزی از کارهای مخیانه آقای مهندس نمی‌دانست. فقط چند لحظه قبل از آنکه ساواکی‌ها بیایند توی خانه، مامور به انجام یک ماموریت سری شد. ادای دین کوچکی برای آقای مهندسی که همه جوره هوای خانواده رضا را داشت. حالا رضای قصه ما مانده با یک مدرک عجیب و خانه‌ای که زیر نظر ساواکی‌هاست. «زمستان بی‌شازده» رمانی است درباره قهرمان‌های گمنامی که سینه سپر کردند تا ایران را از چنگ بی‌عدالتی شاه و آدم‌هایش دربیاورند. قهرمان‌هایی که عمر تعدادی از آنها به دیدن بهار وطن قد نداد.  4- آن مرد با باران می‌آید رمان «آن مرد با باران می‌آید» اثر وجیهه سامانی از انتشارات کتابستان برای گروه سنی نوجوان به نگارش درآمده است. بهزاد پسر نوجوانی است که در دو راهی بزرگی گیر کرده. شب‌ها از شروع حکومت نظامی می‌گذرد و برادرش به خانه برنمی‌گردد. با هر صدای تیری که از کوچه‌های پشتی بیاید؛ یک قطره اشک از چشم مادرش سر می‌خورد پایین. دوستان بهزاد هم مثل برادرش، یا مشغول چاپ و رونویسی از اعلامیه هستند یا شب به شب روی دیوارهای اجری و سیمانی کوچه‌ها شعار می‌نویسند. آن طرف ماجرا ساواک است که نقل زجرکش کردن مخالفانش زبانزد است. هر روز خبر از دستگیری یا شهادت همسایه و دوست به گوش بهزاد می‌رسد. پدرش از کم عقلی جوان‌ها می‌گوید و برادرش از روزی حرف می‌زند که آزادی به دامن ایران برگردد. دو دلی‌ها ادامه دارد تا روزی در زیرزمین خانه که چشم بهزاد باز می‌شود. روزی که قصه بهزاد شروع می‌شود. «آن مرد با باران می‌آید» به واسطه قلم هنرمند نویسنده موفق به کسب تقریظ از سوی مقام معظم رهبری شد و در لیست کتاب‌های پرفروش جا گرفت. 5- خود خدا و خدا زده دو کتاب «خود خدا» و «خدا زاده» به قلم سید محمدحسین راجی و محسن فوجی از دفتر نشر معارف منتشر شده‌اند. خارج نشین‌ها پهلوی را چه طور شناخته بودند؟! «خود خدا» و «خدا زاده» از آن کتاب‌هایی هستند که ابرهای پر از سوال بالای سرتان را یکی یکی با جواب‌های مستند پر می‌کنند. این دو کتاب سراغ شرح وقایع زندگی محمدرضا پهلوی رفته‌اند. منابع این دو کتاب از نوشته‌های خارجی هستند که پیش از انقلاب درباره دوره حکومت پهلوی به نگارش درآمده‌اند. از بررسی فرهنگی شخصیت شاه و پدرش گرفته تا شرایط اقتصادی و اجتماعی که دستپخت آنها بود در این منابع ذکر شده است. منابعی که از آنها گفتیم توسط اندیشمندان و مورخانی نوشته شده‌اند که با مشاهده تحولات مختلف ایران زیر نظر زمامداری پهلوی، دست به قلم شده‌اند. اسنادی که از وخامت اوضاع معیشیتی مردم عادی و آمار بالای فساد در حکومت پهلوی حرف می‌زنند. در این کتاب‌ها دقیقا همان برش‌های مورد استناد از منابع پژوهش شده، ضمیمه شده‌اند و در دسترس مخاطب هستند. از میان برخی افراد که روایان این کتاب هستند می‌توان به محمدعلی کاتوزیان، میشل فوکو، آرتور میلسپو، جان فوران، محمدقلی مجد، یرواند آبراهیمیان، ویلیام شوکراس، نیکی آرکدی، ویلیام داگلاس و باری روبین اشاره کرد. اگر دنبال کتاب‌هایی تحقیقی و مستند هستید؛ «خود خدا» و «خدا زاده» برای شما هستند. 6- پادشاه کرایه‌ای کتاب «پادشاه کرایه‌ای» داستان طنزی برای رده سنی نوجوان است که به قلم تقی شجاعی از نشر جمال با تصویرگری جذابش راهی کتابفروشی‌ها شده است. این کتاب سراغ دسته‌ای از خاطرات پهلوی رفته که تا به حال کمتر به گوش نوجوان خورده و آن‌ها را با زبانی طنز و قابل فهم برای آنها بیان کرده است. «پادشاه کرایه‌ای» تلاش کرده به سوالاتی که تحریف تاریخی را برای مخاطب پیش آورده‌اند پاسخ بدهد و در عین حال، تمام مطالبش را از کتاب‌های مستند تاریخی وام بگیرد. ماجرای کتاب از آنجا شروع می‌شود که رضا خان هنوز به سمت شکم مادرش قل نخورده بود! در قفسه‌های تقسیم وظایف عالم دنبال نقش زندگی خودش می‌گشت و با فرشته‌ای که شخصیت و اراده معیوب آقای رضا خان را خوب می‌شناخت، بحث می‌کرد. از آن طرف پدر رضا که به فکر آدم‌های ضعیف بود و تلاش می‌کرد زودتر از دنیا بروند تا زجر نکشند! یک لنگه پا منتظر پسر شازده‌اش بود. پسری که لعن و نفرین یک مملکت را مثل آب خوردن برای خودش خرید. مشخض است دیگر. آقا رضا شاه شد و داستان طنز و تاریخی کتاب ما از همان جا تازه شروع شده! کتابی که با زبان طنز، طعم تلخ تاریخ را چکه چکه روی زبان نوجوان می‌پاشد. کتابی که حق دارد در لیست بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی باشد! 7- چاپید شاه کتاب «چاپید شاه» به قلم سپیده انوشه از انتشارات جمکران منتشر شده است. داستان «چاپید شاه» از چاییدن شاه پلاستیکی ما شروع می‌شود! رضا شاه که در بدو تولدش حسابی چاییده بود و از زور سرما با نفس اسب زنده‌اش کردند، بعدها از این خاطره‌اش خیلی استفاده ابزاری کرد! شاه چاییده ما که جز چاپیدن از جیب مردم کاری نکرده بود، نیاز داشت به یک معجزه. حالا کی گفته که شاه این کاره بوده؟! آفرین. اسناد، مدارک و عکس‌هایی که در هر صفحه از کتاب، کنار زندگینامه طنز شاه آمده‌اند. از همان عکس‌های سیاه و سفید عتیقه که اصطلاحا اصل جنس هستند! این یعنی در «چاپید شاه» ما با یک کتاب مستند روایی مواجه هستیم. کتابی که در پایان هر فصل با یک اینفوگرافی رنگی و شیک، خلاصه‌ای از مطالب مهم مطرح شده را مثل جزوه شاگر اول‌ها آماده کرده. «چاپید شاه» یکی از بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی و راجع به وقایع مهم حکومت‌های پهلوی اول و دوم است. با زبانی صمیمی برای نوجوان‌های امروزی. 8- رضا چاخان کتاب داستانی و طنز «رضا چاخان» به قلم ناصر جوادی از انتشارات میخ چاپ شده است. یکی از سوال‌هایی که درباره رضاخان وجود دارد؛ این است که او در زمان خودش، وقتی کل مملکت و ثروتش را داشت چند مرده حلاج بوده؟ لیست بلند بالای خدمات پهلوی اول به ایران و ایرانی چقدر واقعی است؟ «رضاچاخان» نوشته شده تا به همین سوال جواب بدهد. کتابی که لیست خدمات رضا پهلوی را از وسط فضای مجازی جمع کرده و آورده روی کاغذ و در داستان‌های طنز و کوتاه، درباره آنها صحبت کرده. از روزی که رضا چاخان آجر اول برج میلاد را چید تا روزی که امینم را به یک همخوانی رپ در ایران دعوت کرد! کتاب «رضا چاخان» یکی از بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی است که با زبان طنزش، دل نوجوان را می‌برد.  پشت خط شروع! برای شروع مطالعه بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی به سلیقه یا مدل شبه‌هایی که ذهنتان را درگیر کرده نگاه کنید. از داستان طنز تا رمان و کتاب مستند، همه جور پیشنهادی را برایتان آماده کرده‌ایم. فقط پشت خط شروع بروید و مغزتان را آماده یک خوراکی مقوی تاریخی کنید! سهم شما چند دانگ است؟ بهترین کتاب‌ها درباره پهلوی را مطالعه کنید. بعد خودتان را با نسخه‌ای که قبل از مطالعه کتاب‌ها بودید مقایسه کنید. ذهن شما هم به عطر جعلی پهلوی‌ها آلوده شده بود؟ بعد از اینکه پهلوی را خوب شناختید؛ یادتان باشد ایران، سهم همه ماست و باید از آن مراقبت کنیم. لطفا با آگاه کردن چند نوجوان دیگر از حقیقتی که بین صفحه‌های تاریخ کشورمان مانده، به مراقبت از ایران ادامه دهید.  به قلم «رقیه پورحنیفه»

تاریخ ایران باستان از چه دوره‌ای شروع می‌شود؟ پیش از ورود به بحث تاریخ ایران باستان، باید بدانیم مبنای شروع تاریخ از چه زمانی است؟ تاریخ‌نویسان اختراع خط را مبنای تاریخ قرار داده‌اند؛ درواقع، به دوره‌ای که انسان توانست با نوشتار، وقایع، قوانین و اندیشه‌ها را ثبت کند و اسناد مکتوب از خود به‌جا بگذارد، دوره تاریخی گویند.  بسیاری از منابع غربی به‌دلیل آنکه هخامنشیان، اسناد تاریخی گسترده، منظم و چندزبانه از خود به‌جا گذاشته‌اند، تاریخ ایران باستان را از دوره هخامنشی شروع می‌کنند. اما با به‌دست‌آمدن شواهد و اطلاعات باستان‌شناسیِ بیشتر از دوره ماد، دوره تاریخ ایران باستان را از پیدایی فرمانروایی ماد، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان و تا پایان شاهنشاهی ساسانی می‌دانند. می‌دانیم که باستان‌شناسان اختراع خط (میخی) را در 3000 سال پیش از میلاد به سومریان در بین‌النهرین نسبت داده‌اند، اما با کشفیات باستان‌شناسی و سنگ‌نبشته‌هایی که در سال 2007، در جنوب شرقی ایران در استان کرمان و نزدیکی شهر جیرفت و هلیل‌رود انجام شد، مشخص گردید که اختراع خط و نوشته، مربوط به تمدن جیرفت با سابقه‌ای بیشتر از خط سومریان است. پس، پاسخ پرسش بالا را اینجا می‌دهیم: تاریخ ایران باستان از هزاره چهارم پیش از میلاد، از تمدن جیرفت و سپس تمدن عیلام شروع می‌شود. چرا دانستن تاریخ ایران باستان اهمیت دارد؟  با شناخت تاریخ ایران باستان، می‌توانیم با هویت ملی و فرهنگی‌مان، با ریشه‌های تمدن، زبان، هنر و اندیشه، اسطوره‌ها، شخصیت‌های تاریخی، آیین‌ها و باورهای گذشته‌مان آشنا شویم. از آنجا که گذشته چراغ راه آینده است، شناخت چگونگی رشد و سقوط، شکوفایی و انحطاط تمدن‌هایمان، می‌تواند درس عبرتی برای آینده‌مان باشد و مهم‌تر از همه آنکه، می‌توانیم از تحریف و دستبرد بیگانگان در تاریخ کشور عزیزمان جلوگیری کنیم. سایت پاتوق کتاب در دسترش شما مخاطبان عزیز است تا بتوانید مقالات آن را بخوانید و بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان را تهیه کنید. در ادامه، به معرفی هفت کتاب از بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان می‌پردازیم: 7 کتاب برتر با موضوع تاریخ ایران باستان 1- تاریخ و تمدن ایلام تاریخ و تمدن ایلام نوشته دکتر یوسف مجیدزاده، باستان‌شناس و سرپرست کاوش‌های شوش، از بنیادی‌ترین منابع تاریخ ایران باستان و نخستین تألیف محققانه و جامع در تاریخ ایلام است که در 1370 از سوی مرکز نشر دانشگاهی به چاپ رسید.  نویسنده در مقدمه کتاب می‌آورد: «امپراتوری ایلام در نهایت گسترش تاریخی خود، از اوایل هزاره سوم تا اواسط هزاره اول ق.م، مناطق غربی و جنوبی سرزمین امروزی ایران را دربرمی‌گرفت»؛ یعنی سرزمین‌های خوزستان، فارس و بخش‌هایی از استان‌های کرمان، لرستان و کردستان را شامل می‌شد. نویسنده از آنجا که خود باستان‌شناس میدانی است، با کمک تازه‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی، متون ایلامی و اسناد سومری، اکدی و بابلی، تاریخ ایلام را به‌طور دقیق و تحلیلی از آغاز شکل‌گیری تا فروپاشی آن بررسی می‌کند و از این جهت در فهرست بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان قرار می‌گیرد. او نه‌تنها تاریخ سیاسی و سلسله‌های پادشاهی ایلام، بلکه ساختار اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، دین و هنر آن را در سه دوره تاریخی ایلام قدیم، میانه و نو به‌تصویر می‌کشد. دکتر مجیدزاده ایلام را یک تمدن مستقل ایرانی معرفی می‌کند و با بررسی زبان‌شناسی، باستان‌شناسی، تاریخ و اسطوره‌شناسی، به تصحیح برخی اشتباه تاریخی می‌پردازد که ایلام را زیر نفوذ بین‌النهرین معرفی می‌کردند و ساختار زبانی، دینی، سیاسی و فرهنگی ایلام را کاملاً مستقل و منحصربه‌فرد نشان می‌دهد.  نویسنده با بررسی تأثیر عناصر اداری، معماری و مذهبی شاهنشاهی هخامنشی از تمدن ایلام، به تداوم فرهنگی ایلام تا دوره هخامنشی اشاره دارد و ایلام را از ستون‌های هویت ملی تاریخ ایران باستان می‌داند. از دیگر نکات برجسته کتاب که به فهم عمیق‌تر ایلام باستان کمک می‌کند، تحلیل دقیق نظام اداری، نقش زنان، دهقانان و کشاورزان در جامعه، تأثیر شبکه‌های آبیاری در پایداری اقتصادی ایلام است. این کتاب نه‌تنها از منابع دست‌اول هر پژوهشگر و دانشجوی تاریخ ایران باستان به‌شمار می‌آید، بلکه برای علاقه‌مندان عمومی هم قابل فهم است. 2- تاریخ ماد از دیگر کتاب‌های تاریخ ایران باستان، تاریخ ماد نوشته ایگور میخائیلوویچ دیاکونوف، ایران‌شناس و آشورپژوه برجسته روس، است که در سال 1345ش با ترجمه کریم کشاورز به چاپ رسید. از آنجا که منابع این دوره از تاریخ ایران باستان، بسیار کم بوده، دیاکونوف این کتاب را از منابع بسیار پراکنده و گاه از روایت‌های غیرمستقیم و بیشتر از منابع آشوری، بابلی و یونانی، برپایه تلفیق منابع تاریخی موجود، داده‌های باستان‌شناسی و تحلیل زبان‌شناختی و با رویکردی انتقادی و تطبیقی نوشته است و همین ویژگی این کتاب را در ردیف بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان درآورده است.  نویسنده پس از معرفی سرزمین ماد و اقوام ایرانی‌تبار اولیه، به پژوهش در ساختار سیاسی حکومت ماد، که نخستین حکومت و دولت منسجم و سازمان‌یافته ایرانی است، می‌پردازد. از دولت «ماننا» و جنگ‌ها با آشور و اورارتو و قیام کشتریتی سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که چطور مادها با اتحاد با بابل، امپراتوری بزرگ آشور را سرنگون می‌کنند. سپس، به بررسی دین و آیین‌ها، فرهنگ و باورها، و ساختار اجتماعی و اقتصادی ماد و نقش آن در شکل‌گیری شاهنشاهی هخامنشی می‌پردازد. یکی از نقاط قوت کتاب، نگاه تحلیلی دقیق به جایگاه دهقانان و سازماندهی زمین‌هاست، که نشان می‌دهد این طبقه نه‌تنها تولیدکننده اقتصادی، بلکه عامل حفظ فرهنگ و هویت ایرانی بوده است. دیاکونوف همچنین به شبکه‌های تجاری، خراج‌گیری، پرداخت مالیات و تعامل با تمدن‌های همسایه اشاره دارد. دیاکونوف در بازسازی تاریخی دوره ماد، با نقد روایات تاریخ‌نگارانی مثل هرودوت، واقع‌گرایانه و بدون اتکا به روایت‌های اسطوره‌ای عمل می‌کند. کتاب با آنکه از دقت تحلیلی بسیار بالای علمی برخوردار است، گاه به منابع آشوری بیش از حد تکیه می‌کند، اما هنوز از اصلی‌ترین مراجع شناخت دوره ماد در ایران و جهان برای پژوهشگران حرفه‌ای و علاقمندان تاریخ ایران باستان است که جایگاه آن را تا بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان بالا می‌برد. 3- تاریخ هخامنشیان تاریخ هخامنشیان نوشته پی‌یر بریان، تاریخ‌دان فرانسوی، از جامع‌ترین و معتبرترین منابع تاریخ ایران باستان است. نام اصلی کتاب تاریخ امپراتوری هخامنشیان: از کوروش تا اسکندر است که انتشارات توس آن را با عنوان تاریخ هخامنشیان و با ترجمه مرتضی ثاقب‌فر از 1393 در مجموعه 15جلدی، به‌ترتیب مجلدات به‌چاپ رساند. این کتاب با ترجمه مهدی سمسار در نشر علم نیز به چاپ رسیده است. بریان کوشیده تا سیمای واقعی امپراتوری هخامنشیان، را از دل متن‌های عیلامی، بابلی، یونانی، یافته‌های باستان‌شناسی و کتیبه‌های هخامنشی بیرون بکشد. اهمیت این اثر در روش انتقادی، علمی و تطبیقی نویسنده نسبت به روایت‌های یونانیان، همچون هرودوت، گزنفون و کتزیاس است که با دقت و بی‌طرفانه به نقد آن‌ها می‌پردازد.  بریان ساخت و گسترش امپراتوری را از پیش از هخامنشیان آغاز می‌کند، پس از بررسی پادشاهی کوروش بزرگ و کمبوجیه، در دوره داریوش یکم، با تمرکز بر ساختار اداری گسترده هخامنشیان نخستین امپراتوری جهان، تصویر روشنی از تقسیم‌بندی ساتراپ‌ها، نظام مالیات‌گیری، شبکه راه‌های ارتباطی و تجاری (راه شاهی، کانال‌ها و کاخ‌سازی‌ها) و ساختار نظامی و ارتش در نبردهای ماراتن، ترموپیل، سالامیس و پلاته به‌دست می‌دهد. سپس به احوال بقیه پادشاهان هخامنشی تا سقوط آنان به‌دست اسکندر مقدونی می‌پردازد. پرداختن به زندگی روزمره مردم، جایگاه زنان، ساختار مذهبی و اجتماعی، تعامل فرهنگی میان اقوام مختلف و هنر و معماری هخامنشیان از دیگر مباحث مهم این اثر پژوهشی است که به‌راحتی جایگاه آن را تا بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان بالا می‌برد. کتاب لحن دانشگاهی با اصطلاحات تخصصی دارد که مناسب دانشجویان، پژوهشگران و علاقمندان به تاریخ ایران باستان است. 4- شاهنشاهی اشکانی شاهنشاهی اشکانی نوشته یوزف ولسکی، مورخ و پارتی‌شناس لهستانی، از معتبرترین و جامع‌ترین منابع درباره تاریخ اشکانی است که برای نخستین بار در 1383ش با ترجمه روان و دقیق مرتضی ثاقب‌فر در ایران به چاپ رسید. از مهم‌ترین ویژگی‌های این کتاب، که جایگاه آن را درمیان کتاب‌های تاریخ ایران باستان بالا برده و درشمار بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان قرار داده است، رویکرد پژوهشی، تحلیلی و انتقادی نویسنده نسبت به روایت‌های جانبدارانه تاریخ‌نویسان غرب است. روایت‌هایی که اشکانیان را قومی بربر، بی‌تمدن، بی‌نظم، بازنده، فاقد فرهنگ و هنر، دیوانسالاری، و مدیریت جنگی معرفی می‌کردند. ولسکی با بررسی یافته‌های باستان‌شناسی، سکه‌ها، کتیبه‌ها و جغرافیای تاریخی به روی این‌گونه روایت‌ها خط بطلان کشید! ولسکی نشان می‌دهد ساختار سیاسی پارتیان قبیله‌ای، گروهی و چندمرکزی بود و همین ساختار بود که به اشکانیان امکان داد تا در چندین نبرد سرنوشت‌ساز، مثل حران به فرماندهی سردار سورنا (خالق جنگ‌های پارتیزانی)، ادسا و جنگ‌های مهرداد دوم، دربرابر روم به پیروزی برسند. پیروزی‌هایی که منابع غرب آن‌ها را کوچک یا اتفاقی یا از غفلت رومیان می‌شمردند. ولسکی در این کتاب، به بازسازیِ شکل‌گیری سلسله اشکانی، روابط پیچیده آنان با سلوکیان، یونانیان و سپس رومیان، و گسترش تدریجی قلمرو آنان می‌پردازد. او به نقش تعیین‌کننده خاندان‌های بزرگ اشرافی در امور مملکتی، سازوکار انتخاب پادشاهان و جایگاه شوراهای قبیله‌ای توجه ویژه دارد؛ نکته‌ای که کمتر در دیگر کتاب‌های تاریخ ایران باستان، به این شکل روشن شده است.  نویسنده با بررسی فرهنگ، هنر، معماری و مذهب پارتیان، نشان می‌دهد که اشکانیان برخلاف تصور غربی‌ها، علاوه‌بر حوزه‌های یادشده، در روش‌های جنگی پارتیزانی، کلاهخود و زره سبُک، تجارت، آیین‌ها و باورهای مهرپرستی، سبک پوشش و ریش و موی تأثیری ماندگار بر رومیان و غرب گذاشتند. خواندن این کتاب، که یکی از بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان است، به دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ ایران باستان پیشنهاد می‌شود. 5- ایران در زمان ساسانیان ایران در زمان ساسانیان نوشته آرتور کریستین‌سن، ایران‌شناس دانمارکی، از منابع اصلی برای مطالعه تاریخ ایران باستان است. این کتاب در سال 1367 با ترجمه روان و ادیبانه غلامرضا رشید یاسمی در انتشارات امیرکبیر به‌چاپ رسید.  نویسنده منابع یونانی، رومی، چینی، سریانی، ارمنی، عربی، پهلوی، اسلامی و آثار باستان‌شناختی را پایه کار خود قرار داد و همین گستردگی منابع، باعث شد تصویر او از جامعه ساسانی یک‌جانبه نباشد و آن را تا رده بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان بالا برد.   کریستین‌سن در این کتاب، به ساختار سیاسی، اجتماعی، اداری و طبقاتی، اقتصادی، دینی و فرهنگی ساسانیان می‌پردازد؛ او رویدادهای سیاسی از ظهور اردشیر بابکان تا سقوط یزدگرد سوم و روابط آنان را با روم، کوشان، عرب‌ها و هپتالیان بررسی می‍‌کند.  نویسنده جامعه ساسانیان را متشکل از طبقات موبدان، ارتشتاران، دبیران، پیشه‌وران و دهقانان می‌داند و معتقد است که دهقانان در نظام مالیات‌گیری، اداره زمین‌ها و حتی انتقال فرهنگی ایرانی نقش داشته‌اند.  بخش‌های دیگر کتاب به دین زرتشتی، نقش کرتیر و موبدان در دستگاه شاهی و اداره کشور، مانویت و مسیحیت در ایران، و فرهنگ و هنر، ازجمله معماری، سنگ‌نگاره‌ها، فلزکاری، موسیقی و ادبیات پهلوی دوره ساسانی اختصاص دارد.  تحلیل‌های تاریخی و روایت‌های دقیق نویسنده، در کنار آوردن اعلام و اصطلاحات قدیم، به شکل اوستایی و پهلوی آن، این کتاب را به یکی از بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان تبدیل کرده است. خواندن این اثر به محققان و علاقمندان عمومی تاریخ ایران باستان پیشنهاد می‌شود. 6- تاریخ ایران باستان تاریخ ایران باستان نوشته حسن پیرنیا، ملقب به مشیرالدوله، وزیر، حقوق‌دان و تاریخ‌پژوه عصر قاجار و پهلوی اول، در سه مجلد، از نخستین تلاش‌های جدی در نگارش تاریخ ملی ایران پیش از اسلام است. آشنایی عمیق پیرنیا با زبان‌های اروپایی باعث شد علاوه بر استفاده از منابع یونانی، ایرانی، اسلامی و منابع بومی موجود، از تازه‌ترین یافته‌های باستان‌شاسان اروپایی هم بهره ببرد و روایت خود را از تاریخ ایران باستان، با نگاهی تلفیقی، تطبیقی، مستند، منسجم، واقع‌گرایانه و دور از تعصب ارائه دهد. نویسنده با دقت، روایاتی را که ریشه اسطوره‌ای دارند، از مطالب تاریخی جدا می‌کند.  پیرنیا در ده سال پایانی عمر خود، کوشید تاریخ ایران باستان را با رویکردی علمی، از دوره پادشاهان پیشدادی و کیانی تا پایان دوره ساسانی بنویسد، اما پیش از نگارش بخش ساسانیان، به‌دلیل بیماری درگذشت. نخستین نسخه‌های این اثر، فصل‌هایی درباره پیشدادیان و کیانیان را دربرداشت (چاپ وزارت معارف در حیات پیرنیا)، اما در چاپ‌های بعدی، این بخش از روایات اسطوره‌ای حذف شد تا تمرکز این مجموعه بر دوره‌های تاریخ ایران باستان باشد. سال‌ها بعد، ویراستاران و ناشران بخش ساسانیان را از روی کتاب دیگر پیرنیا، ایران قدیم، به کتاب تاریخ ایران باستان افزودند. اما نسخه‌های امروزه، تقسیم‌بندی دیگری دارند: جلد نخست: از دوره ماد تا پایان پادشاهی خشایارشا جلد دوم: از اردشیر یکم تا مرگ اسکندر جلد سوم: از جانشینان اسکندر تا پایان دوره پارتیانبا آنکه نگاه نویسنده در این کتاب، بیشتر به پادشاهان، جنگ‌ها و سیاست بوده و کمتر به مسائل اجتماعی و فرهنگی پرداخته است، اما از ارزش بالای تاریخی آن هیچ نمی‌کاهد.  کتاب تاریخ ایران باستان گذشته از یک اثر تاریخی، بخشی از میراث علمی و فرهنگی ایران است و از آنجا که در تاریخ‌نگاری ایران جایگاهی پیشگامانه دارد، در فهرست بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان قرار می‌گیرد و منبعی معتبر برای مخاطبان عمومی، دانشجویان و پژوهشگران است. 7- تاریخ مردم ایران؛ ایران قبل از اسلام تاریخ مردم ایران؛ ایران قبل از اسلام نوشته عبدالحسین زرین‌کوب، ادیب، تاریخ‌نگار، منتقد ادبی و نویسنده ایرانی، از مهم‌ترین آثار عمومی پژوهشی در سیر فرهنگ و زندگی اجتماعی ایرانیان پیش از اسلام است. نویسنده در این اثر، با نگاهی یکپارچه و پیوسته، تاریخ ایران باستان را نه‌فقط برپایه رخدادهای سیاسی، که از خلال دگرگونی‌های فکری، فرهنگی و اجتماعی دنبال می‌کند. از امتیاز ویژه این اثر، نثر روان، آهنگین، شاعرانه و روایتگری علمی با قدرت تصویرسازی بالای نویسنده است که آن را درشمار بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان قرار می‌دهد. نویسنده با استفاده از منابع یونانی، رومی، مسیحی و سریانی، یهودی، اسلامی، شاهنامه فردوسی، متون پهلوی، پژوهش‌های ایران‌شناسان غربی و یافته‌های باستان‌شناسی، تاریخ ایران باستان را از دنیای اساطیری ایران و شکل‌گیری دولت‌ ایلام آغاز و تا پایان ساسانی پیگیری می‌کند و در این بررسی، به نقش طبقات دهقانان، شبانان و کشاورزان در ساختار جامعه، و نظام اداری، مالیاتی و اقتصاد تولیدی، دین، اسطوره، آیین‌های اجتماعی و تحول باورها و ارزش‌های فرهنگی، هنر، ادبیات و زبان در تداوم هویت ملی ایرانیان می‌پردازد. نویسنده دلیل سقوط ساسانیان را در مجموعه‌ای از عوامل نفوذ موبدان قدرتمند در دولت و تضاد آنان با مانویت، مسیحیت و مزدکیگری، نارضایتی مردم از اقتدار دینی، رقابت‌های اشرافی و دخالت‌های خاندان‌ها در جانشینی شاهان، فشار اقتصادی و مالیاتی، جنگ‌های طولانی با روم و فرسودگی ساختار اداری می‌داند.  دکتر زرین‌کوب نشان می‌دهد چطور ساختارهای فکری، اداری و دینی تاریخ ایران باستان، از جمله ساسانیان به دوره اسلامی راه می‌یابد و بخش مهمی از هویت ایرانی را تا سده‌های بعدی شکل می‌دهد. این کتاب از آنجا که تلاشی جدی در به‌تصویرکشیدن زندگی روزمره ایرانیان باستان است، از بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان شناخته شده و مناسب خوانندگان عمومی و پژوهشگران تاریخ ایران باستان است. سخن آخر در این مقاله نشان دادیم که اختراع خط متعلق به تمدن جیرفت در سرزمین ایران است و تاریخ ایران باستان را باید از تمدن جیرفت پیگیری کرد. برای بهترین کتاب‌های تاریخ ایران باستان، کتاب‌هایی را انتخاب کردیم که نه‌تنها غرب‌محور نیستند، بلکه منتقد روایت‌های مغرضانه غربی هستند که تاریخ ایران باستان را در سایه‌ای از ابهام قرار می‌دهند. به قلم «حمیده حجتی»

در دنیای امروز حجم انبوهی از اطلاعات رو‌به‌رو هستیم و بسیاری از افراد تمایل دارند تا اطلاعات را با سرعت بیشتری دریافت کنند و همین مسئله مفهومی به نام «تندخوانی» یا «speed reading» را پدید آورده است. اما واقعاً تندخوانی چیست؟ چطور انجام می‌شود؟ تا چه حد علمی است؟ و آیا ادعاهایی مثل خواندن هزار کلمه در دقیقه حقیقت دارند یا فقط وعده‌های تبلیغاتی‌اند؟ در ادامه، همه‌چیز را درباره تندخوانی از پایه تا پژوهش‌های علمی و نقدها بررسی می‌کنیم. تندخوانی چیست؟ تندخوانی به مجموعه‌ای از تکنیک‌هایی گفته می‌شود که هدف آن‌ها افزایش سرعت خواندن نسبت به حالت عادی است. هدف تندخوانی کاهش زمان خواندن، قربانی نکردن کامل فهم مطلب و کاهش عادت‌هایی است که باعث کندشدن سرعت خواندن می‌شود؛ مثل بازگشت‌های مکرر به خطوط قبلی یا تلفظ تک‌تک کلمات در ذهن. در واقع تندخوانی فقط «سریع خواندن» نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از سرعت و درک معقول متن است. درواقع تندخوانی می‌خواهد کمک کند تا بتوانید در زمان کمتر، نکات اصلی متن را بفهمید و به یک تصویری کلی از محتوا برسید، نه این‌که تمام جزئیات را با عمق کامل درک کنید. به‌طورکلی میانگین سرعت خواندن در انسان 200 تا 300 کلمه در دقیقه است و بازه‌ی بیشتر از آن عموما از درک عمیق متن می‌کاهد و فرد معمولا نمی‌تواند با سرعت بیشتر دقت خوبی داشته باشد. البته این اعداد همانطور که ذکر شد به طور میانگین است و ممکن است افرادی توانایی سریع خواندن و در عین حال فهم عمیق مفاهیم را داشته باشد اما این اعداد بسیار مهم هستند؛ زیرا وقتی کسی ادعا می‌کند «در یک دوره دو روزه، سرعت خواندن شما از 200 به 2000 کلمه در دقیقه می‌رسد»، می‌شود حدس زد که شاید یک جای کار می‌لنگد و این ادعا بیشتر شبیه جادو است تا علم!   تکنیک‌های رایج تندخوانی 1-    نگاه اجمالی (Skimming) در این تکنیک، هدف فهم کلی از متن است، نه جزئیات. خواننده فقط به تیترها، جملات اول پاراگراف‌ها و واژه‌های کلیدی توجه می‌کند تا ایده‌ی اصلی متن را بفهمد. این روش برای مرور قبل از امتحان نیز بسیار کارآمد است. 2-    جست و جوی هدفمند (scanning) در این روش، فرد متن را خط به خط نمی‌خواند بلکه فقط دنبال اطلاعات خاصی مثل تاریخ، عدد یا اسم می‌گردد. این تکنیک در گزارش‌ها یا مقالات طولانی بسیار مفید است. 3-    خواندن گروهی کلمات (Chunking) در حالت معمول، چشم هر بار یک یا دو کلمه را می‌بیند. در تندخوانی تلاش می‌شود چشم طوری تمرین داده شود که در هر نگاه چند کلمه یا یک عبارت را با هم بخواند. این کار تا حدی ممکن است، اما محدودیت طبیعی بینایی و پردازش مغز اجازه‌ی افزایش نامحدود نمی‌دهد. مثلاً به‌جای: «امروز / می‌خواهم / درباره‌ی / تندخوانی / توضیح / بدهم» مغز را عادت می‌دهند به: «امروز می‌خواهم / درباره‌ی تندخوانی / توضیح بدهم» 4-    استفاده از اشاره‌گر (Meta-guiding) بسیاری از تندخوان‌ها از انگشت، خودکار یا نشانگر برای دنبال کردن سطر استفاده می‌کنند. این کار پرش‌های بی‌هدف چشم را کاهش می‌دهد و تمرکز را بالا می‌برد. 5-    کاهش تلفظ درونی کلمات (Subvocalization) اکثر ما هنگام خواندن، کلمات را در ذهن می‌شنویم. تندخوان‌ها می‌کوشند این عادت را کاهش دهند، چون باعث کندی می‌شود. شمردن آرام در ذهن، گوش دادن به موسیقی بی‌کلام و حرکت دادن لب بدون صدا از تمرین‌های این تکنیک است. واقعیت آن است که حذف صدای ذهن امری تقریبا غیر ممکن است، شاید بتوان در مطالعه آن را کاهش داد اما به دلیل ارتباط زبان با فهم کلمات و ادراک آن در علم زبان‌شناسی شناختی، این مسئله تقریبا غیرممکن است؛ زیرا همین صدای درونی با ادراک و عمیق شدن در مطلب ارتباط تنگاتنگی دارد. 6-    استفاده از اپلیکیشن‌های RSVP در این برنامه‌ها کلمات به‌سرعت و به‌صورت یکی‌یکی در مرکز صفحه ظاهر می‌شوند تا چشم نیاز به حرکت نداشته باشد. گرچه این روش‌ها سرعت ظاهری را بالا می‌برند، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که درک مطلب در این شیوه کاهش پیدا می‌کند؛ چون امکان بازگشت به جملات قبلی وجود ندارد. همچنین فقط حدود 10٪ زمان خواندن صرف حرکت چشم می‌شود؛ پس صرف حذف حرکت چشم، معجزه نمی‌کند.   تندخوانی در علم پژوهش‌های روان‌شناسی نشان داده‌اند که سرعت چشم و مغز برای پردازش زبان محدود است. حرکات چشم فقط بخش کوچکی از زمان خواندن را می‌گیرد؛ بیشتر زمان صرف پردازش معنای واژه‌ها و ارتباط بین آن‌ها می‌شود. به همین دلیل افزایش بیش از دو برابر سرعت خواندن معمولاً باعث افت قابل توجه فهم می‌شود. تحلیل‌های علمی مانند مقاله‌ی معروف راینر و همکاران (2016) به‌روشنی نشان داده‌اند که افزایش سرعت خواندن به‌طور معمول بین 20 تا 50 درصد ممکن است، اما چندبرابر شدن آن بدون افت درک مطلب با کارکرد مغز امکان پذیر نیست. همچنین در یک متادیتا، بر اساس داده‌های بیش از هزاران شرکت‌کننده نشان می‌دهد که سرعت خواندن معمول بزرگسالان در زبان انگلیسی حدود 240 تا 260 کلمه در دقیقه است و افزایش بیش از این مقدار معمولاً با کاهش درک مطلب همراه است. یافته‌ها تأکید می‌کنند که ادعاهای مبالغه‌آمیز درباره خواندن بسیار سریع (مثل 1000+ کلمه در دقیقه) پشتیبانی علمی قوی ندارند و محدودیت‌های پردازش چشم و مغز انسان را باید در نظر گرفت.  به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که افزایش سرعت خواندن، به شرط پذیرش کاهش درک متن و در مواقع خاص می‌تواند واقع‌بینانه باشد اما تندخوانی به عنوان یک میانبر برای درک عمیق مطالب امکان پذیر نیست و یک دروغ بزرگ است!   کاربردهای واقعی تندخوانی  تندخوانی هرچند نمی‌تواند معجزه کند، اما در برخی موقعیت‌ها بسیار مفید است: 1-    مرور سریع مطالب زیاد: وقتی حجم زیادی از کتاب یا مقاله دارید، تکنیک‌های Skimming و Scanning کمک می‌کنند سریع تصمیم بگیرید چه بخش‌هایی را دقیق‌تر بخوانید.  2-    مرور قبل از امتحان یا جلسه: برای مرور سرفصل‌ها و نکات کلیدی در زمان کم، بسیار مفید است.  3-    کاهش حواس‌پرتی: استفاده از اشاره‌گر یا تمرکز بر حرکت چشم باعث افزایش تمرکز و کاهش پرش ذهن می‌شود. 4-    اولویت‌بندی اطلاعات: تندخوانی به شما کمک می‌کند که در حجم زیاد اطلاعات، محتوا و مطالب ارزشمند را سریع‌تر تشخیص دهید.   نقدها و محدودیت‌های تندخوانی تندخوانی اگر درست درک نشود، می‌تواند باعث توهم یادگیری شود. در این بخش به مهم‌ترین نقدهای علمی اشاره می‌شود: 1-    کاهش امکان تفکر در حین خواندن خواندن واقعی فقط عبور از روی کلمات نیست؛ بلکه در حین خواندن مکث می‌کنیم، فکر می‌کنیم، بین دانسته‌های قبلی و اطلاعات جدید ارتباط برقرار می‌کنیم و به درک عمیق تری از مطالب می‌رسیم. در تندخوانی این درک عمیق عملا اتفاق نمیفتد. 2-    احساس درک کاذب یکی از مشکلات تندخوانی این است که فرد پس از خواندن متن به این روش احساس می‌کند همه چیز را فهمیده است اما در آزمایش‌های متعدد و دقیق‌تر اثبات شده است که میزان یادآوری و درک جزئیات بسیار پایین‌تر است. خواندن نیز مانند تفریحات دیگر می‌تواند بسیار لذت بخش باشد و انسان را برای مدتی در خود غرق کند. شاید باید از خود بپرسیم چه لزومی دارد که به دنبال سرعت بخشیدن به هرچیزی در زندگی خود باشیم؟ آیا در جهان امروز به اندازه کافی همه چیز تند نیست؟ به نظر می‌رسد لازم است گاهی زندگی را کند کرد و از جریان و متن زندگی عمیقا لذت برد. نویسندگان زیادی به این موضوع پرداخته‌اند. به عنوان مثال کتاب‌های «در ستایش بطالت از برتراند راسل»، «لذت متن از رولان بارت» و «هنر آرامش از پیکو آیر» سه نمونه از بهترین ‌کتاب‌ها درباره چیستی، چرایی و چگونگی کند زیستن و آهستگی هستند.   راه‌های علمی برای افزایش سرعت خواندن اگر بخواهید سرعت خواندنتان را به شکل طبیعی و مؤثر بالا ببرید، راهکارهای واقعی و علمی این‌ها هستند:  1-    کاهش حواس‌پرتی: موبایل و نوتیفیکیشن‌ها را خاموش کنید. تمرکز پیوسته تأثیر بیشتری از هر ترفند تندخوانی دارد. 2-    تقویت واژگان: هرچه دامنه لغات و آشنایی با موضوع بیشتر باشد، مغز سریع‌تر معنی متن را درک می‌کند و به طورکلی به فهم عمیق‌تری از موضوع می‌رسد. 3-    خواندن منظم: خواندن روزانه باعث بهبود چشمگیر در سرعت و درک می‌شود. 4-     استفاده‌ی هوشمند از Skimming و Scanning: یاد بگیرید در چه مواقعی باید سریع بخوانید و در چه مواقعی آهسته و دقیق.   جمع‌بندی  تندخوانی مهارتی است که اگر درست فهمیده شود، می‌تواند ابزاری مفید برای مدیریت زمان و افزایش بهره‌وری باشد؛ اما باید واقع‌بین بود! تندخوانی به‌هیچ‌وجه جایگزین خواندن عمیق و یادگیری واقعی نمی‌شود. پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که انسان می‌تواند کمی سریع‌تر بخواند، اما نه بدون هزینه! هرچه سرعت بالا می‌رود، دقت و فهم کاهش می‌یابد. بنابراین بهترین راه، ترکیب خواندن دقیق و افزایش تمرکز حین خواندن به همراه مرور هوشمندانه و سریع است. تندخوانی اگر به‌درستی به کار رود، ابزاری مفید برای دنیای پرسرعت امروز است؛ اما اگر آن را به‌عنوان راهی میان‌بُر برای یادگیری عمیق در نظر بگیرید، اشتباه بزرگی کرده‌اید! منابع 1.  https://reader.ku.edu/sites/reader/files/2024-01/How many words do we read per minute (1).pdf 2. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1529100615623267 3. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0749596X19300786 4. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9817.12417 به قلم «مهدیه فرجی»