کتاب قصر - (داستان های آلمانی) نشر ماهی

کتاب قصر نوشتهٔ فرانتس کافکا و ترجمهٔ علی اصغر حداد است و نشر ماهی آن را منتشر کرده است. قصر شاخص‌ترین و پررمز‌ورازترین داستان کافکاست. این داستان کافکا ناتمام است و با پایان باز و عجیب و رازآلود خود، خوانندگان را شگفت‌زده می‌کند.

رمان قصر اثر فرانتس کافکا در سال 1922 نوشته و برای نخستین بار در 1926 منتشر شد. این اثر از آن زمان تا به امروز متفاوت‌ترین تفسیرها را به خود دیده است، تفسیرهایی که هریک به گونه‌ای نازدودنی مُهر و نشان خود را بر پیشانی آن نقش زده‌اند.

قصر با وقایع اسرارآمیزی آغاز می‌شود: کا. در آستانهٔ غروب به دهکده می‌رسد، در یک مهمانخانه، روستایی‌ها مزاحم خوابش می‌شوند. گویا دهکده تحت فرمان یک قصر است. کا. برای اقامت در دهکده به اجازهٔ اربابی نیاز دارد و با حالتی گیج و خواب‌آلود حرف‌های روستایی‌ها را می‌شنود. بعد ادعا می‌کند گراف شخصاً او را به‌عنوان مساح به دهکده فراخوانده است. صبح روز بعد کا. به‌طرف قصر حرکت می‌کند، ولی به آن نمی‌رسد. برف می‌بارد، و جاده اگرچه «از قصر فاصله نمی‌گرفت، دست‌کم به آن نزدیک هم نمی‌شد». کا. خسته و بی‌رمق به مهمانخانه برمی‌گردد و آنجا با دو دستیار روبه‌رو می‌شود. دستیارها را قصر برای کمک به او در اختیارش گذاشته است. دستیارها به دلقک بی‌شباهت نیستند، از کار مساحی چیزی نمی‌دانند. پیکی به نام بارناباس برای کا. نامه‌ای از کلام می‌آورد. کلام، یکی از کارمندهای برجستهٔ قصر است. در نامه آمده است: «همان‌طور که می‌دانید، شما برای خدمت در دستگاه اربابی پذیرفته شده‌اید». در آن نامه، دهدار به‌عنوان مافوق مستقیم کا. معرفی می‌شود. شب آغاز شده است. کا. که هنوز هم برای رسیدن به قصر تلاش می‌کند، سر از مهمانخانهٔ هِرِن‌هوف درمی‌آورد. و از اینجاست که داستان عجیب و شگفت‌انگیز قصر آغاز می‌شود.

پژوهشگران هم مانند کا.، قهرمان رمان، به‌سختی می‌کوشند به راز «قصر» پی ببرند. در آغاز تفسیرهای مذهبی رواج بیش‌تری داشت. آغازگر این‌گونه تفسیرها ماکس برود بود. ماکس برود «قصر» را تمثیل رحمت خداوندی می‌داند. حدس و گمان‌های مذهبی متناسب با مقتضیات زمان به‌ویژه وقتی مطرح شد که توانست فلسفه‌های نیهیلیسم و اگزیستانسیالیسم را به سود خود قبضه کند. آلبر کامو معتقد بود در قصر بحران انسان معاصر تصویر شده است، انسان منزوی که جهان را تنها به‌عنوان بازتاب تمایلات و غرایز خود درک می‌کند و نه به‌عنوان چیزی فی‌نفسه موجود، و از همین‌رو همواره فقط خود را می‌یابد. این تفسیر با تفسیر مدرنِ مذهبی ابداً به گونه‌ای آشتی‌ناپذیر در تضاد نیست. چه‌بسا انسان خواسته‌ها، نیازها و دیدگاه‌های مذهبی خود را واقعیت تصور کند.

و نیز طبق کلام نیچه که «خدا مرده است»، کا. بی‌هیچ واکنشی «در پی هدفی مطلق از زندگی خود به چشم‌انداز انتزاعی سوژهٔ اندیشمند» وفادار مانده است. «به این ترتیب کا. با پیگیری تصوری ظاهراً متافیزیکی که فقط جنبهٔ منفی آن مشخص است، بیگانگی خود را با این جهان ابدی می‌کند.»

ساختارهای خانوادگی‌ای که کافکا با آن سروکار پیدا کرد فقط تصویری هستند از مجموعه‌ای اجتماعی‌سیاسی که توسط آن ساختارها پابرجا نگه داشته می‌شوند. از این طریق می‌توان به راز جذابیتی که کافکا تا به امروز از آن برخوردار است پی برد: «کافکا تصویر جامعهٔ بالنده را مستقیماً طرح نمی‌زند ــ چون در آثار او همانند هر هنر بزرگی در مورد آینده، امساک حاکم است ــ بلکه آن را با استفاده از تولیدات زائدی مونتاژ می‌کند که دنیای نو در حال شکل‌گیری از دوران در حال افول بیرون می‌کشد» (آدورنو).

انگار نویدبخش آزادی کسی است که، مثل کا.، مدام در مدار جاذبهٔ قدرت زندگی نکرده است. کافکا حجاب ظریف را عریان‌سازی، و مدیریت مقتدر را خودویرانگری می‌نمایاند و به این ترتیب کاری می‌کند که قدرت حاکم هم در تاریک‌روشنای گروتسک ظاهر شود.