کتاب شاهزاده خانم محکوم نشر بزنگاه

کتاب شاهزاده خانم محکوم نوشتهٔ داریا اولیویه و ترجمهٔ ذبیح‌الله منصوری است و نشر تاو آن را منتشر کرده است.

کتاب شاهزاده خانم محکوم، تاریخ اولین انقلاب روسیه را روایت می‌کند که در سال 1825 میلادی درگرفت و تاریخ آن انقلاب بر بسیاری از کسانی که اهل ادب هستند معلوم نیست، چون وقتی نام انقلاب روسیه برده می‌شود، انقلاب سال 1917 میلادی که منتهی به تشکیل حکومت شوروی شد، به ذهن تبادر می‌شود. در سال 1825 میلادی، نیکلای اول که در سال 1796 میلادی در سن‌پترزبورگ متولد شد بر روسیه سلطنت می‌کرد و روش حکومت او مانند امپراتورهای گذشتهٔ روسیه بر پایهٔ حکومت استبدادی قرار داشت. در آن زمان، در روسیه یک طبقهٔ تحصیل‌کرده به‌وجود آمده بود که اکثر افراد آن زبان فرانسوی را کم یا زیاد می‌دانستند و کتب نویسندگان فرانسوی را می‌خواندند و از لحاظ مرتبهٔ اجتماعی جزو نجبای روسیه به‌شمار می‌آمدند و مرتبه‌های افسری در ارتش روسیه، به آنها اختصاص داشت. قبل از انقلاب فرانسه، در پایان قرن هیجدهم میلادی، در کشورهای اروپا هیچ‌کس نمی‌توانست افسر ارتش بشود مگر اینکه از نجبا و به‌قول فرانسوی‌ها از طبقهٔ ژانتی اوم و به‌قول انگلیسی‌ها جنتلمن باشد. افسران جوان ارتش روسیه و کارمندان جوان ادارات دولتی آن کشور که کم‌وبیش به زبان فرانسوی آشنایی داشتند، می‌خواستند در روسیه یک حکومت پارلمانی به‌وجود بیاید و یک‌عده از نویسندگان و شعرا حتی بین بانوان، طرفدار به‌وجود آمدن حکومت پارلمانی بودند که پایهٔ اولیهٔ آن تدوین قانون اساسی به‌شمار می‌آمد. لیکن نیکلای اول، امپراتور روسیه، با ایجاد حکومت پارلمانی موافق نبود و درباریان وی هم نمی‌خواستند حکومت پارلمانی به‌وجود بیاید و تبلیغاتی که نجبای جوان و تحصیل‌کردهٔ روسیه و نویسندگان و شعرا و حتی بعضی از بانوان برای ایجاد حکومت پارلمانی می‌کردند در قاطبهٔ مردم روسیه انعکاس مؤثر و مطلوبی نداشت.

کشاورزان روسی که بسیاری از آنها، رعیت و بردهٔ کشاورزی بودند توجهی به مسائل سیاسی نداشتند تا خواهان حکومت پارلمانی بشوند و بازرگانان و سوداگران روسی نهضت نجبای جوان روسی را برای به‌وجود آمدن قانون اساسی به شکل یک بدعت مقرون به کفر می‌دیدند. هواخواهان قانون اساسی بااینکه ازطرف کشاورزان، کارگران و بازرگانان و سوداگران- به‌استثنای بعضی از بازرگانان- موردحمایت قرار نمی‌گرفتند، در سال 1825 میلادی انقلاب کردند و بعضی از زن‌ها ازجمله چند شاهزاده‌خانم روسی که وصف آنها در این کتاب هست در انقلاب شرکت کردند، ولی واکنش شدید نیکلای اول، امپراتور روسیه، آنها را محکوم به شکست کرد و همه دستگیر شدند و امپراتور آنها را به سیبریه تبعید کرد و شاهزاده‌خانم آزادی‌خواه هم به سیبری تبعید شد.

انقلاب سال 1825 روسیه، در جهان یگانه انقلابی است که طرفداران آن از طبقهٔ نجبا و اشراف بودند. در انقلاب‌های دیگر ازجمله انقلاب سال 1917 روسیه، انقلاب‌ها ازطرف کسانی شروع می‌شد که جزو طبقات محروم و بینوای جامعه به‌شمار می‌آمدند.

اسلوب تدوین این کتاب ساده وسهل‌الفهم و مشغول‌کننده است و خواننده مثل‌اینکه یک سرگذشت شیرین را می‌خواند احساس خستگی نمی‌کند.