بهترین کتاب های فلسفه اسلامی

فلسفه از جمله مهم‌ترین و قدیمی‌ترین علومی است که بشریت در طول تاریخ خود به آن پرداخته. سرزمین‌ها و اقلیم‌های مختلف در طول تاریخ، صاحب آراء فلسفی بوده‌اند که برخی از آن‌ها به دست ما رسیده است. کنفوسیوس در چین و سقراط و افلاطون در یونان، از جمله قدیمی‌ترین فلاسفه‌ای هستند که به آثار و نظرات آن‌ها دسترسی داریم. می‌توان گفت عمر فکر فلسفی مساوی است با عمر پیدایش انسان در کره زمین. چراکه ناخودآگاه همه ما انسان‌ها مشغول فعالیت فلسفی هستیم و فکر فلسفی، بخش جدایی‌ناپذیر وجود انسان است.
از جمله بخش های جذاب تاریخ فلسفه، فلسفه در جهان اسلام است. به فاصله دو قرن از شروع تاریخ هجری قمری، به طور رسمی شاهد اولین تالیفات فلسفی در جهان اسلام هستیم که نشان‌دهنده اهمیت این رشته علمی در جهان اسلام و در بین مسلمانان است؛ تاریخی پرفراز و نشیب و پر از تفکر و اتفاقات جذاب. آوازه‌ی فارابی، کندی، بوعلی سینا، سهروردی ، میرداماد و ملاصدرا در جهان پیچیده و افکار و نظرات این بزرگان و هم چنین پیوندی که تاریخ فلسفه، با تاریخ عرفان برقرار کرده، خواندن این مباحث را جذاب‌تر و البته بااهمیت‌تر می‌کند.
در این مقاله، به بررسی بهترین کتاب های فلسفه اسلامی پرداخته ایم و بعد از مقدمه ای درباره فلسفه اسلامی، معرفی 12 کتاب را تقدیم نگاه زیبای شما کرده‌ایم.

چیستی فلسفه اسلامی

آیا فلسفه به معنای استفاده از اصطلاحات عجیب و غریب و سخن گفتن به شیوه‌ای است که غیر قابل فهم باشد؟ واقعا فلسفه چیست و از چه چیزی صحبت می‌کند؟ علت نیاز به فلسفه چیست؟
در تعریف فلسفه مطالب متفاوت و متنوعی ذکر شده است، اما شاید به ساده ترین شکل ممکن بتوانیم بگوییم فلسفه یعنی تمرین فکر کردن. 
ویژگی فلسفه، بررسی مسائل پیش پا افتاده‌ای است که همه ما در طول روز به نوعی با آن سر و کار داریم؛ و به نظر خودمان هم این مسائل بسیار روشن است. اما وقتی شروع به صحبت کردن و فکر کردن درباره آن ها می‌کنیم، نمیتوانیم بیشتر از دو دقیقه متمرکز شویم و درباره حقیقت آن صحبت کنیم.
به عنوان مثال تا به حال پیش آمده که به زمان فکر کنید؟ چه چیزی باعث پدید آمدن زمان می‌شود؟ آیا زمان هم مثل خود ما حقیقتی دارد یا صرفا انسان برای اینکه بتواند به زندگی‌اش نظمی بدهد آن را ساخته است؟
امور مختلفی را می‌توان مثال زد که در عین دم دست بودن، حقیقت آن‌ها برای ما روشن نیست. مثل اراده، خواب، تغییر و تبدیل اشیاء به یکدیگر و ... .
در نتیجه فلسفه تلاشی است برای فهم واقعیت. طبق این تعریف، فلسفه اختصاصی به زمان و مکان خاصی ندارد و منظور از فلسفه اسلامی، فلسفه ای است که در میان مسلمانان و در جهان اسلام رشد و نمو پیدا کرده.

مکاتب فلسفه اسلامی

فلسفه اسلامی از زمان پیدایش تا حال حاضر، سه مکتب مهم و اصلی را پشت سر گذاشته. سه مکتب مشاء، اشراق و حکمت متعالیه، از مهم‌ترین مکاتب فلسفه اسلامی است که به سه فیلسوف بزرگ جهان اسلام، بوعلی سینا، سهروردی و ملاصدرا برمی‌گردد. هرکدام از این سه مکتب، در روش فلسفی خود، ویژگی‌ها و مشخصه‌هایی داشتند که آنها را از بقیه متمایز کرده است. مطالعه کتاب های این سه فیلسوف و هم چنین کتاب های سایر فلاسفه در شرح و توضیح این سه مکتب، به ما کمک خواهد تا شناخت بهتری از آنها داشته باشیم.

پیدایش فلسفه اسلامی

از جمله مسائل چالشی و مهم درباره فلسفه اسلامی، بحث چگونگی پیدایش فلسفه اسلامی و منشأ آن است. از جهت تاریخی، در عصر نهضت ترجمه، با ترجمه آثار مختلف در رشته‌های علمی گوناگون مواجه هستیم. از نجوم و طب گرفته تا فلسفه و منطق و ... . همزمان با این اتفاق، کم‌کم شاهد تالیف اولین آثار فلسفی در جهان اسلام هستیم. برخی از منتقدان فلسفه اسلامی، این علم را عینا برگرفته از مباحث یونان می دانند و معتقدند ریشه الهی ندارد. اما در طرف مقابل، مدافعان فلسفه، ضمن پذیرش اتخاذ مباحث از فلسفه یونان، توضیح می‌دهند که این علم، در گستره تمدن اسلامی، تغییر زیادی کرده و متناسب با فضای فکری و الاهیاتی و اجتماعی جهان اسلام، بسط پیدا کرده است. این در حالی است که برخی مثل علامه طباطبایی و شاگردان ایشان، اساسا معتقدند اگر فلسفه از یونان هم ترجمه نمی شد، ما باز هم به فلسفه اسلامی می‌رسیدیم و شاهد این مدعا را کلمات فیلسوفانه منقول از اهل بیت می دانند.

فلسفه اسلامی و معنای زندگی

شاید با خودتان بگویید دعوا و درگیری‌ها در فلسفه، جدال لفظی است و فلسفه، یک سری مسائلی است که در طول تاریخ مطرح شده و در زندگی الان کاربردی ندارد. اما باید بگوییم که اینطور نیست! فلسفه و علی الخصوص فلسفه اسلامی، با نگاه تازه و واقع بینانه‌ای که به جهان و انسان دارد، قادر است تا زندگی ما را به کلی دگرگون کند. به اعتقاد برخی، تنها با مسیر فلسفی است که می توان به فهم درست از حقیقت انسانیت و رفتار انسانی نائل شد. هم چنین طبق اعتقاد برخی از فیلسوفان مسلمان، پیامبران و امامان، به حد بالای حکمت و فلسفه رسیده اند و نهایت درجه فلسفه، تبدیل شدن به انسانی در تراز پیامبران است. فلسفه و سلوک فلسفی، انسان را از به معنای واقعی کلمه انسان می کند. 
اینجاست که زندگی فلسفی، معنای متفاوتی به خود می گیرد و فلسفه به ما معنای روشنی از زندگی می دهد. فلسفه اسلامی با تصویر جذاب و کاملی از که مبدا و معاد دارد، گستره جدیدی از واقعیت را پیش چشمان ما روشن می کند و اساسا ساحت زندگی انسانی را تغییری اساسی می دهد.

اهمیت فلسفه در دوران معاصر

امروزه در جهانی که معنویت، به حاشیه رانده شده و بسیاری از ارزش‌های انسانی به افول رسیده، تنها فلسفه است که می‌تواند بشریت را نجات دهد. فلسفه اسلامی، علاوه بر اینکه نوعی تمرین تفکر است - تفکری که مدت‌هاست با رواج فضای مجازی، کمرنگ شده - به ما کمک می‌کند تا با عینک الهی و توحیدی، به مسائل مختلف انسانی و اجتماعی نگاه کنیم و زندگی فردی و اجتماعی خود را سامان جدیدی بدهیم. هم‌چنین اگر بخواهیم از زاویه دینی نگاه کنیم، فلسفه اسلامی با تقریر عقلانی و تازه‌ای که از معارف وحیانی دارد، زمینه‌ساز آشتی مجدد با دین و معنویت در دوران معاصر است؛ تلاشی که با فعالیت‌های ملاصدرا به اوج خود رسید و ادامه آن را در علامه طباطبایی و شاگردان ایشان مشاهده می‌کنیم.

12 کتاب برای آشنایی با فلسفه اسلامی

در این مقاله، 12 کتاب از بهترین کتاب های فلسفه اسلامی را در سطح های مختلف مقدماتی و پیشرفته برای شما جمع‌آوری و معرفی کرده ایم؛ کتابهایی که هرکدام به قلم نویسندگانی توانا و خبره در حوزه فلسفه اسلامی و آموزش فلسفه نوشته شده‌اند. اگر دوست دارید با فلسفه اسلامی بیشتر آشنا شوید، با ما همراه باشید تا با تاریخ پر از رمز و راز فیلسوفان مسلمان آشنا شوید.

1- اصول فلسفه و روش رئالیسم

بدون شک علامه طباطبایی به عنوان یکی از شاخص ترین فیلسوفان معاصر شناخته می‌شود. او به معنای واقعی کلمه اندیشید و نظرات جدید عمیقی را به فلسفه اسلامی اضافه کرد.


کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم اثر معروف علامه طباطبایی، دارای ویژگی های بسیار مهمی است که هر علاقمند به فلسفه و اندیشیدن را به خود جذب می‌کند:
الف. مهم‌ترین شاخصه این کتاب آشنایی با شیوه تفکر فلسفی مرحوم علامه طباطبایی است. شیوه‌ای که بسیار ساده به نظر می‌رسد؛ اما در عین حال به شدت راه‌گشا و عمیق است. بهترین تعریف برای مدل فکر کردن علامه طباطبایی، عبارت "سهل ممتنع" است. ایشان با تحلیل و دقت در مسائلی که پیش روی همه ما قرار دارند مطالب بسیار مهم و عمیقی را بیان می‌فرمایند. این نوع از تحلیل کاملا مخاطب را با خود همراه می‌کند؛ ویژگی ای که شاید در کمتر کتاب فلسفی ای وجود داشته باشد.
ب. پاورقی های استاد متفکر شهید مطهری بر این کتاب و توسعه نظرات مرحوم علامه و هم‌چنین تطبیق با نظرات مخالف از جذابیت های علمی این کتاب به شمار می‌رود.
ج. کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم در دوره معاصر تالیف و تدوین شده و به پرسش های فلسفی معاصر ما می‌پردازد. رویارویی با این مسائل به جهت ملموس بودن آن ها، همراهی مخاطب را چند برابر می‌کند. 
د. انسجام و یکپارچگی ای که در تفکر، با خواندن این کتاب ایجاد می‌شود، بهترین محصولی است که علامه طباطبایی آن را به مخاطب هدیه می‌دهد. اینجاست که فارغ از جواب‌های مرحوم علامه به پرسش های مختلف، تمرین فکر کردن شکل می‌گیرد. همین الان که این متن را می‌خوانید، همه چیز را رها کنید و به چالشی که شما را دعوت می‌‌کنم مشغول شوید. تلاش کنید 5 دقیقه، متمرکز بدون اینکه چیزی حواستان را پرت کند، یا ذهنتان از موضوع خارج شود درباره موضوع مشخصی به دلخواه خودتان فکر کنید. 5 دقیقه ی مستمر و متمرکز. حتما با مشکل مواجه خواهید شد. به دست آوردن این توانایی یکی از نشانه های فکر کردن فلسفی و انسجام در تفکر است؛ که فلسفه این امکان را برای شما فراهم خواهد کرد.
کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم یکی از بهترین کتاب هایی است که برای شروع فلسفه اسلامی می‌توان انتخاب کرد.

 

2- اسلام در سرزمین ایران

هانری کربن یک فیلسوف فرانسوی است که در دانشگاه سربن فرانسه، مشغول تحصیل در رشته‌های الهیات و فلسفه و زبان شناسی بوده. کربن در سال 1930 شروع به مطالعه متون فلسفه اسلامی می‌کند. در همین زمان با آثار لوئییس ماسینیون (مستشرق معروف فرانسوی) که درباره تصوف حلاج کار می‌کرد نیز آشنا می‌شود.
سهروردی فیلسوفی است که کربن را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. او سهروردی را نوعی افلاطون گرایی معنوی اسلامی تلقی می‌کند. کتاب اسلام در سرزمین ایران یکی از محصولات چنین اندیشمندی است که از جهان غرب و با آشنایی با تفکر غربی شروع به مطالعه درباره تفکر اسلامی ایرانی می‌کند.
صحبت درباره داستان‌های عرفانی مختلف و شرح آن ها از نقاط قوت و کلیدی کتاب می‌باشد.
هانری کربن در این کتاب به خوبی درباره اسلام ایرانی، به ویژه تشیع امامی، اسماعیلی و عرفان اسلامی قلم زده است.
در این اثر از ادوار مختلف حکمت در ایران، از زمان باستان تا حکمای کنونی صحبت شده و به خوبی جنبه های معنوی، عرفانی و باطنی اسلام شیعی به نمایش گذاشته شده است.  
برای مطالعه این کتاب نیاز است که مخاطب، با مفاهیم فلسفی و عرفانی آشنایی داشته باشد. بنابراین مطالعه این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفه و عرفان مناسب است و برای کسی که می‌خواهد مطالعه فلسفی را آغاز کند پیشنهاد مناسبی نیست.

 

3- تاملاتی در فلسفه فلسفه اسلامی

اگر کمی در محیط و مطالعات فلسفی حضور داشته باشید، حتما اسم فلسفه های مضاف به گوش شما خورده است.
در فلسفه‌های مضاف، یک علم را نه به صورتی که وارد مسائل آن شویم، بلکه از بیرون و به شکل فرامسئله‌ای مورد بررسی قرار می‌دهیم. به عنوان مثال فلسفه علوم سیاسی. در این نوع بررسی درباره بنیاد های علم خاص صحبت می کنیم.
استاد یزدان پناه که یکی از اساتید بارز فلسفه اسلامی است، پرسش های بنیادی فلسفه را در این کتاب مورد کاوش قرار داده است. مطالب این کتاب به دو بخش معرفت شناسی و محتوایی تقسیم می‌شود.
به عنوان مثال یقین چیست و چگونه حاصل می‌شود؟ به عقیده استاد یزدان پناه این گونه سوالات را باید در فلسفه فلسفه دنبال کرد.
کتاب تاملاتی در فلسفه فلسفه اسلامی این پرسش‌های مهم را از نگاه فیلسوفان بزرگ مسلمان بررسی می‌کند. البته باید توجه داشت که روش کتاب صرفا گزارش‌های تاریخی نیست، بلکه با استدلال‌های عقلی همراه است.

چیستی بداهت، انواع عقل، انواع برهان‌های قابل استفاده در فلسفه، امکان ورود شهود عرفانی به فلسفه، چیستی شهود عقلی و پرسش‌هایی از این دست که پرسش‌هایی از جنس روش شناسی و معرفت شناسی فلسفی است.
در باب محتوا، سوال‌هایی از قبیل موضوع فلسفه، تعریف فلسفه، امکان فلسفه و ضرورت آن، مبادی آغازین فلسفه، کارکرد های فلسفه و ... مطرح می‌شوند. پاسخ به این سوالات در مسائل درونی فلسفه نیز بسیار نقش آفرین و حائز اهمیت هستند.
یکی از ویژگی‌های مهم استاد یزدان پناه، طرح مسائل نو برای غنای فلسفه اسلامی است. به همین جهت،  انتظار رویارویی با مسائل و مطالب جدید در آثار ایشان می‌رود که متفکر را جذب خود می‌کند.
این کتاب مناسب کسانی است که تا حدی با فلسفه اسلامی آشنایی دارند.

 

4- درآمدی به نظام حکمت صدرایی 

استاد عبدالرسول عبودیت در کتاب درآمدی به نظام حکمت صدرایی، با بیانی تفصیلی و روشنگر، همراه با مثال‌های بسیار کارگشا جهت فهم مسائل فلسفه، حکمت متعالیه را توضیح می‌دهند. در این کتاب سه جلدی مسائلی از قبیل اصالت وجود، وجود ذهنی، حرکت و مسائل اصلی دیگر فلسفه اسلامی به شکل مفصل مطرح شده است.
 ویژگی قلم استاد عبودیت توضیح مفصل، مثال های کارآمد، و بررسی تمامی فروع مسئله است. ایشان در این کتاب تلاش‌های ارزشمندی در راستای شرح مسائل مهم حکمت متعالیه انجام داده‌اند.
بسیار اتفاق می افتد که به جهت کثرت تالیف مرحوم ملاصدرا و شیوه خاص ایشان در بیان نظریات جدیدشان، خواننده نمی‌تواند به وحدت نظری دست یابد و یا باید برای فهم یکی از پرسش‌های فلسفی ملاصدرا تحقیقی گسترده انجام دهد. استاد عبودیت به خوبی با روحیه پژوهشی فوق‌العاده خودشان توانسته‌اند جوانب مختلف مسائل فلسفی حکمت متعالیه را بررسی کنند. به عنوان مثال بحث مفصل ایشان در حرکت و نظرات ملاصدرا از بررسی‌های موفق مسئله حرکت است.
خصوصیت مهم دیگر این کتاب مقایسه نظرات مرحوم ملاصدرا با فیلسوفان پیش از وی است. اینکه چه ابهامات و اشکالاتی باعث پیشرفت فلسفه در حکمت متعالیه شده است، به خوبی در این کتاب به خواننده ارائه می‌شود. هم‌چنین اشکالات مختلفی که به حکمت متعالیه در بحث‌های گوناگون شده است، مطرح شده و سپس جواب اشکالات بررسی می‌شود. این ویژگی امکان فهم بهتر حکمت متعالیه را فراهم می‌کند، چرا که بزنگاه‌های اختلافات مرحوم ملاصدرا با فیلسوفان پیشین خود را کاملا نشان می‌دهد.
درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، کتاب مناسبی است برای دانشجویان فلسفه و طلاب. البته این کتاب تخصصی است و برای کسی که می خواهد مطالعات فلسفه اسلامی را شروع کند، مناسب نیست.

 

5- ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام

انگیزه استاد دینانی در کتاب ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، متفاوت و جالب توجه است. کتاب یاد شده نه به عنوان اثری برای آموزش فلسفه، بلکه در بردارنده محتواهای مختلف فلسفی است، که برای خواننده ابتدایی نیز می‌تواند قابل استفاده باشد.
همان‌طور که از اسم کتاب پیداست، استاد دینانی به دنبال توضیح و بررسی بسترهای مختلفی است که در جغرافیای اسلام، تفکرات فلسفی و ضد فلسفی خاصی را به دنبال آوردند. صحبت از اندیشه‌های مختلف، در جهت پر بار شدن و رشد فرهنگ بسیار نقش‌آفرین است. در عین اینکه بسیاری از تفکرات در مقابل یکدیگر هستند، متفکر و فیلسوف با بررسی و تحلیل دقیق نظرات مختلف، قادر است تا نقاط مشترک را پیدا کند و از دل همین تقابل‌ها به یگانگی برسد و یک مسئله را رشد دهد. دغدغه استاد دینانی در این کتاب شبیه چیزی است که برایتان ذکر کردم.
چه اتفاقات مختلفی در سیر تفکر در اسلام اتفاق افتاد تا شاخه‌های مختلف فکری پدید آمد؟ در این اثر، پاسخ‌ها و تحلیل‌های جالبی از اتفاقات را خواهید خواند. 
یکی از نکات جالب این کتاب، بخش‌هایی است که لا به لای ماجرای فکر فلسفی و سیر آن در تاریخ اسلام، درباره خود فکر فلسفی و هم‌چنین آفت‌های آن صحبت می‌کند. در این بخش‌ها می‌توانید نصایح یک استاد فلسفه که عمر خود را در این عرصه گذاشته است را بخوانید. چه چیزهایی برای فکر فلسفی لازم است؟ چه چیزهایی برای فکر فلسفی مضر است؟ هم‌چنین با توجه به اینکه کتاب ناظر به سیر تاریخی است این آفات و تاثیرگذاری آن‌ها را در گذشته و شکل‌گیری مکاتب مختلف نشان می‌دهد.
گاهی مسائل دقیق و خشک فلسفی ذهن بعضی را به چالش می‌کشد. آشنایی با چهره‌ها و مکاتب تاثیرگذار در تاریخ پر فراز و نشیب فکر فلسفی در سیر اسلام، این کتاب را شبیه یک داستان فلسفی می‌کند، که خواندن آن به هیچ وجه خسته‌کننده نیست.

 

6- معارف اسلامی در جهان معاصر 

کتاب معارف اسلامی در جهان معاصر، که به دست سید حسین نصر و به مناسبت چهارصدمین سالروز ولادت ملاصدرا نگاشته شده، در 15 مقاله به سرانجام رسیده است. در مقاله‌های ابتدایی کتاب به ضرورت و اهمیت مطالعه فلسفه اسلامی پرداخته شده است. باید حکمت اسلامی را در عصر مدرن و دوران تجدد احیا کرد، چراکه به عقیده مولف، حکمت اسلامی می‌تواند پاسخگوی چالش‌ها و شکاف‌های عمیق انسان متجدد باشد.
 سید حسین نصر یک فیلسوف سنت گراست و از شخصیت هایی است که در رابطه با تجدد، جهان معاصر و معضل‌های فکری و معنوی آن به ویژه در جهان غرب تالیفات ارزشمندی دارد. وی علیرغم حضور در غرب، شیفته حکمت اسلامی است.
در بخش‌های بعدی کتاب است که معرفی بزرگان فلسفه و عرفان اسلامی مانند سهروردی، ملاصدرا و ابن عربی، همراه با تحلیل تأثیر آموزه‌هایشان بر غرب بررسی می‌شود. این کتاب صرفا فلسفی نیست، بلکه گزارشی از تاثیرات مسلمانان بر علوم مختف مانند فلسفه، کیمیا و نجوم و ... نیز می‌باشد. در واقع در بخش‌هایی از این کتاب سید حسین نصر غنای علمی، فرهنگی و تمدنی شرق را به رخ غرب می‌کشد و شواهد بسیاری برای سخن خود جمع‌آوری کرده است.
پس از گزارش‌های مذکور سوالاتی درباره دین، چیستی آن و جایگاه آن در نقاط مختلف جهان معاصر مورد بررسی قرار می‌گیرد.
کتاب معارف اسلامی در جهان معاصر، کتابی است برای فرصت‌های آزاد مطالعاتی و جزء کتاب‌های تخصصی و آموزشی به شمار نمی‌آید.

 

7- علی و فلسفه الهی 

پروژه‌ای که مرحوم علامه طباطبایی از ابتدای تفکر خویش همیشه به دنبال آن بوده، و تا نهایت عمر شریف ایشان هم ادامه داشته است؛ بحث جدایی‌ناپذیری عقل از دین است. امتداد این تفکر و دغدغه علمی و تربیتی علامه طباطبایی را می‌توان در شاگردان ایشان نیز به وضوح ملاحظه کرد. شخصت هایی مثل شهید مطهری، شهید بهشتی، آیت الله جوادی آملی و دیگر شاگردان علامه طباطبایی همگی گواه بر این مدعا هستند.
کتاب علی و فلسفه الهی با سوال از چیستی فلسفه الهی آغاز می‌شود. جواب این سوال به صورت مختصر و روان اما دقیق به همراه مثال‌های ملموس بیان شده است.
کتاب علی و فلسفه الهی همانطور که از اسمش پیداست، کلام‌هایی از ولی الهی و نماینده دین را بررسی می‌کند که سراسر تفکر عقلی و فلسفه الهی است.
کسانی که با فضای فلسفه اسلامی و انتقادات و هجمه‌های غیرمنصفانه به آن آشنا هستند، لازم است این کتاب را مطالعه کنند. در بیان ساده و در عین حال عمیق مرحوم علامه طباطبایی در این کتاب است که با کلمات تماما عقلی و فلسفی امیرالمومنین و دیگر اهل بیت آشنا می‌شوید. دقیقا همین جاست که خواهید دید که جدایی دین از فلسفه و تفکر عقلی ممکن نیست. امیرالمومنین و دیگران از اهل بیت علیهم السلام که زعما و پیشوایان دین الهی هستند؛ به حق زعما و پیشوایان حقیقی فلسفه الهی نیز می باشند. 
از نکات جذاب این کتاب، مطرح کردن سوالات پیچیده و عمیق فلسفی است که امام علیه‌السلام جواب آن‌ها را با روش تعقلی بیان فرموده‌اند، گویا خواننده در کلاس فلسفه استاد الفلاسفه و بزرگترین دانشمند هستی امیرالمومنین علی علیه السلام نشسته و شیوه تفکر را از آن بزرگوار می آموزد. 
کتاب برای کسانی که با الفبای فلسفه آشنا می‌باشند نیز مفید و قابل استفاده است.

 

8- سه حکیم مسلمان 

کتاب سه حکیم مسلمان مجموعه‌ای از سه سخنرانی استاد سید حسین نصر در دهه چهل می‌باشد، که توسط دانشگاه هاروارد برای آشنایی و مطالعه در رابطه با ادیان و فلسفه‌های مشرق زمین برگزار شد. تلاش سید حسین نصر برای اعتلای حکمت اسلامی و احیای آن در جهان غربی ستودنی است. پایبندی به سنت‌ها و استفاده از آن‌ها برای برطرف کردن مشکلات و خلاء‌های فرهنگی و معنوی انسان امروزی از شاخصه‌های مهم تفکر وی می‌باشد.

این کتاب از سه اندیشمند بزرگ اسلام یعنی بوعلی سینا، شهاب الدین سهروردی و ابن عربی سخن می‌گوید و در راستای شناساندن افکار این سه حکیم بزرگ به جهان غرب است. این مهم در حالی اتفاق می‌افتد که سید حسین نصر معتقد است، بسیاری از تفکرات عمیق بعد از بوعلی به جهان غرب منتقل نشده و غرب تشنه معارف عمیق فلسفه اسلامی است. 

کتاب تنها در رابطه با سه حکیم مذکور سخن نمی‌گوید، بلکه به مناسبت، از متفکرین قبل و بعد از این سه شخصیت که اشخاصی تاثیرگذار در مسیر تفکر اسلامی بودند نیز سخن به میان می‌آورد. گزارش داستان‌گونه سید حسین نصر در رابطه با زندگانی فیلسوفان و نحوه شکل‌گیری تفکرات آن‌ها، باعث می‌شود که داستان فلسفه اسلامی را دنبال کنید و از مطالعه آن احساس خستگی نکنید.
ارائه تصویری منسجم از رشد و تکامل حکمت اسلامی از مشاء به اشراق و سپس به عرفان نظری را می‌توانید در این کتاب دنبال کنید. این حرکت از حکمت عقل گرای مشائی شروع میشود و به سمت اشراق حرکت می‌کند، که شاخصه آن پیوند عقل و شهود است. و در نهایت به نظریه پرداز وحدت شخصی وجود در سنت عرفان نظری اسلامی ختم می‌شود.
این کتاب برخلاف آثار کاملاً تخصصی، برای مخاطب عمومیِ فرهیخته نیز قابل استفاده است.

 

9- حیات معقول 

عناصر یک زندگی شایسته و عقلانی چیست؟ اخلاق معقول چگونه است؟ روابط اجتماعی معقول به چه شکل است؟ هنر در حیات معقول به چه چیزی گفته می‌شود؟ جایگاه حقوق در زندگی عاقلانه کجاست؟ شخصیت یک انسان که زندگی معقول می‌خواهد به چه صورت است؟
علامه محمدتقی جعفری در کتاب حیات معقول به سوالاتی از این دست پاسخ می‌دهد و زندگی شایسته و برازنده انسانی را معرفی می‌کند. این کتاب را می‌توان ثمره حیات یک فیلسوف و ثمره فلسفه خواندن دانست.
تعقل و فلسفه را در زندگی به کار گرفتن و از مسائل نظری آن برای بهتر زندگی کردن استفاده بردن، از مهم‌ترین دغدغه‌هایی است که افراد به هنگام فلسفه خواندن با آن مواجه هستند. سوالی پر تکرار به این شکل که : فلسفه‌ای که می‌خوانیم به چه دردی می‌خورد؟

علامه جعفری در این کتاب زندگی را به دو بخش طبیعی محض و معقول تقسیم می‌کند و ویژگی‌های هر یک از آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد. نقص‌هایی که زندگی طبیعی محض به دنبال دارد و انسان را با پرسش‌های بی‌پاسخ جدی‌ای روبرو می‌سازد، باعث می‌شود هر شخص آزاداندیش و آزاده‌ای رو به حیات معقول بیاورد و گم‌شده‌های خویش را در زندگی شایسته و معقول بیابد؛ اما باید ویژگی‌های حیات معقول را از علامه جعفری بپرسیم و با آن آشنا شویم، تا در انتخاب مسیرهای فراوان و مشابه با مشکل مواجه نشویم.
 کتاب حیات معقول، علاوه بر استدلال، همراه با آیات قرآن و روایات برای تطبیق آن‌ها بر حیات معقول است. تسلط علامه جعفری به شعر در این کتاب نیز مشهود است و در جای جای کتاب از شعر های پر مغز برای تطبیق و بیان مقصود استفاده شده است.
کتاب به صورتی است که عموم علاقمندان به معارف و فلسفه می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

 

9- مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام

بسیاری از منتقدین فلسفه اسلامی، معتقدند مباحث فلسفه اسلامی، برگرفته از فلسفه یونان است و ابتکاری ندارد. ضمن اینکه این فلسفه را نمی توان متصف به دینی یا اسلامی بودن نمود؛ چراکه معتقدند بسیاری از مباحث فلسفه اسلامی، در تضاد با مسائل دینی است. هم‌چنین طرح این مباحث را در جهت مخالفت با ائمه می دانند و معتقدند جریان ترجمه فلسفه در نهضت ترجمه، برای کم‌رنگ کردن نقش امامان شیعه توسط بنی عباس شکل گرفته. 
رضا اکبریان در کتاب مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام، دقیقاً در پی پاسخ به همین پرسش‌هاست. ترکیب «فلسفه اسلامی» چه معنایی دارد؟ آیا اساساً فلسفه می‌تواند صفت «اسلامی» یا «غیراسلامی» بگیرد؟
اندیشمندان گوناگون سال‌هاست به این پرسش پاسخ‌های متفاوت داده‌اند. برخی اصل وجود چیزی به نام «فلسفه اسلامی» را انکار کرده‌اند. گروهی دیگر میان «فلسفه اسلامی عام» و «فلسفه اسلامی خاص» تمایز نهاده‌اند.
مراد از فلسفه اسلامی خاص، تفکر و فلسفه‌ای است که مستقیماً از متون اسلامی برآمده باشد.
فلسفه اسلامی عام به فلسفه‌ای اطلاق می‌شود که فیلسوفان مسلمان، هرچند متأثر از میراث یونانی یا دیگر مکاتب، بدان اشتغال داشته‌اند.
تفسیر دیگری نیز مطرح شده است که بر اساس آن، «اسلام» در این ترکیب به معنای معلم و راهنمای اندیشه تلقی می‌شود؛ بدین معنا که اگر اسلام نبود، ذهن انسان به برخی مسائل و پرسش‌ها راه نمی‌یافت. افزون بر اینها، دیدگاه‌های دیگری نیز ارائه شده است.
رضا اکبریان در این کتاب، در فصول مختلفی به بررسی دوره‌های گوناگون فلسفه در جهان اسلام و مناسبات اندیشه فلسفی با دین اسلام پرداخته است. فصول کتاب عبارت‌اند از:
پیشگامان فلسفه
پیدایش حکمت مشائی در جهان اسلام
پیدایش حکمت اشراقی و عرفان نظری
توسعه و تعامل مکاتب مختلف فکری و فلسفی
ملاصدرا و حکمت متعالیه
علامه طباطبایی و فلسفه الهی
طرح این پرسش اساساً برای دانشجویان جدی فلسفه اهمیتی ویژه دارد. ازاین‌رو، مطالعه و تأمل در دیدگاه‌های رضا اکبریان در این کتاب می‌تواند به آنان در جمع‌بندی و سامان دادن به اندیشه‌هایشان یاری برساند.

 

10- شرح و تعلیقه بر بدایه الحکمه و نهایه الحکمه 

کتاب‌های بدایه الحکمه و نهایه الحکمه توسط علامه طباطبایی در دو سطح مقدماتی و تخصصی نگاشته شده است؛ که در حال حاضر از متون درسی حوزه علمیه می باشد.
علی امینی نژاد از اساتید بارز فلسفه اسلامی در حوزه علمیه، شرح و تعلیقات خود بر کتاب بدایه الحکمه و نهایه الحکمه را منتشر کرده اند. کتابی که کار تحصیل فلسفه را برای محصلین فلسفه اسلامی بسیار آسان کرده است.

در سنت شرح و تعلیقه نویسی که میراث چند صد ساله تالیف و تحقیق علمی است، چند مسئله مورد توجه می باشد که پاسخ‌گوی نیازهای مخاطب است:
1. شارح جاهایی از کتاب که ممکن است برای محصل دشوار باشد را توضیح اضافه می‌دهد تا مطلب به طور کامل برای محصل حل شود و ابهامی باقی نماند.
2. بعضی اوقات متن قابلیت این را دارد که به چند نحو خوانده شود و این مسئله به خصوص در مباحث دقیق فلسفی زیاد رخ می‌دهد. همین مسئله باعث می‌شود تا نظرات مختلفی از متن برداشت شود. در این حالات برداشت نهایی و نسبت دادن نظر نهایی به مولف کتاب دشوار است. یکی دیگر از کار هایی که شارح می‍‌کند بررسی همین مسائل و متون کتاب است.
3. استاد امینی نژاد به لحاظ علائم نگارشی نیز در این کتاب زحمت کشیده‌اند و مشکلات پیش‌آمده از نحوه خواندن را با اضافه کردن علائم نگارشی تسهیل کرده‌اند.
4. معمولا مراد از تعلیقه اشکال‌هایی است که نویسنده تعلیقه به مطالب مولف دارد. بنابراین شرح می‌شود توضیح کلمات و مطالب نویسنده، اما تعلیقه را به اشکالاتی است که شخص نسبت به مولف دارد. مثلا با مطلبی که نویسنده بیان می‌کند موافق نیست و برای مخالفت خود نیز دلائلی ذکر می‌کند. در این کتاب استاد امینی نژاد تعلیقاتی نیز دارند.
5.کاری که استاد امینی نژاد در شرح کتاب بدایه الحکمه انجام داده‌اند که قابل تحسین است، نگارش مقدمه‌ای است که برای ورود به فلسفه کمک کننده‌است. این مقدمه شامل مباحثی مثل فلسفه فلسفه، تاریخ فلسفه و هم‌چنین نکاتی که برای محصل فلسفه در این راه لازم است، می‌باشد. 

اینکه بتوانیم مولف کتابی که می‌خوانیم را از نزدیک ببینیم و سوالاتی که برایمان پیش می‌آید را از شخص نویسنده بپرسیم، امتیاز بسیار بزرگی است. استاد امینی نژاد از محققین دقیق فلسفه اسلامی هستند که جلسات درس ایشان هم اکنون در حوزه های علمیه در حال برگزاری است؛ و امکان مراجعه حضوری به ایشان نیز هست. 
استاد امینی نژاد عنایت ویژه ای به مسائل نفس شناسی دارند و جلسات متعددی را در این زمینه برگزارکرده اند. هم‌چنین کتابی تحت عنوان تکمله نهایه الحکمه نگاشته اند که شامل مباحث نفس شناسی و معاد است که در کتاب نهایه نیامده. آشنایی با نظرات ایشان برای محصلین فلسفه اسلامی بسیار راه‌گشاست. 
کتاب شرح و تعلیقه خواندن برای دانشجویان و طلابی است که به نحو تخصصی مشغول فلسفه می باشند. متون درسی را می‌خوانند و برای مطالب بیشتر و شرح متن به کتب شرح و تعلیقه مراجعه می کنند.

 

11- حکمت جاودانه

طبیعتا برای اینکه وارد هر رشته یا هر مبحثی بشویم نیاز داریم تا یک سری از مسائل اولیه را نسبت به آن موضوع بدانیم. بعد از مطالعه کتاب حکمت جاودانه اثر  حسن معلمی، این قابلیت برای ما ایجاد می‌شود که با مسائل ابتدایی فلسفه اسلامی آشنا شویم. 
برای مثال انگیزه از مطالعه فلسفه چیست؟ چرا باید فلسفه بخوانیم؟ یا خاستگاه فلسفه کجاست؟ این‌ها سوالاتی است که حسن معلمی در این اثر به آن ها پاسخ می‌دهد.
هم‌چنین آشنایی با مفاهیمی که در فلسفه از آن‌ها بحث و گفتگو می‌شود و تعریفی ابتدایی از هرکدام از این مفاهیم بسیار کمک کننده است تا بتوانیم مواجهه بهتری با کتاب‌های مفصل‌تر و عمیق‌تر داشته باشیم.
اساسا یکی از آفت‌های فلسفه خواندن، مطالعه غیر اصولی و بی‌نظم کتاب‌هایی است که سیر درست آموزشی ندارند. و کسی که بدون برنامه و بدون این که به سطح کتاب توجه کند، آثار مختلف نامربوط به هم را می‌خواند، بعد از مدتی خودش را بین مفاهیم انتزاعی فراوان و آراء مختلف اندیشمندان گم می‌کند و این آشفتگی ذهنی کاملا به ضرر کسی است که دنبال مطالعه فلسفه است.
کتاب حکمت جاودانه استاد معلمی دقیقا کتابی است که برای شروع مطالعه فلسفه اسلامی بسیار عالی است و منجر به آشنایی کلی با چگونگی به وجود آمدن فلسفه، مفاهیم و سیر این علم می‌شود.
البته باید توجه داشت که این کتاب رویکرد فلسفه اسلامی را معرفی می‌کند و در مباحثی به نسبت میان اسلام و فلسفه و هم چنین قرآن می‌پردازد.

 

12- درآمدی بر فلسفه اسلامی 

اگر می‌خواهید با فلسفه اسلامی به نحو جدی‌تری آشنا شوید، به این معنا که مسائل مهم فلسفه اسلامی را بشناسید و با تعاریف آن‌ها آشنا شوید، اما نمی‌توانید به هر دلیلی در کلاس‌ها شرکت کنید، یا مطالعه به شکل خودآموز را بیشتر می‌پسندید، کتاب درآمدی بر فلسفه اسلامی یکی از بهترین‌هاست. 
نویسنده درباره این اثر خود می‌فرماید: چون کتاب مذکور، به قصد کتابی خودآموز نگاشته شده، مباحث مطرح‌ در آن به‌تفصیل بررسی شده و در آن از تشریح نکات ریز و ذکر مثال‌های متعدد و تکرار مطالب در قالب عبارات گوناگون خودداری نشده است.

محتوای کتاب به این صورت است که در ابتدا مدخلی وجود دارد که می‌توان از آن به فلسفه شناسی یاد کرد. مباحثی همچون روش تحقیق در فلسفه، چرایی آموختن فلسفه، ارتباط فلسفه با سایر علوم در این بخش بررسی شده است.
پس از مدخل کتاب در پنج بخش نگاشته شده است که هر کدام به اقتضای مباحث در آن به چند فصل تقسیم شده است.
بخش اول، با موضوع مواد ثلاث، از وجوب و امتناع و امکان سخن می گوید. بخش دوم کتاب درباره علت و معلول و شناخت انواع علت و معلول است. بخش سوم از مباحث عام فلسفه در این کتاب به جوهر و عرض اختصاص یافته است. بخش چهارم نیز درباره مسائل عام است که از حرکت سخن می گوید. بخش پنجم اما مربوط به مباحث خاص فلسفه و به تعبیر استاد عبودیت خداشناسی است و در این فصل شناخت مبدا هستی و فروعات این مسئله مورد بررسی قرار می‌گیرد.

استاد عبودیت به بیان مطالب پیچیده با مثال های ملموس و روشن معروف است. همانطور که از خود ایشان گفته شد این کتاب برای کسانی است که تازه می‌خواهند وارد فلسفه اسلامی بشوند و با آن آشنایی پیدا کنند. بنابراین برای کسانی که علاقه مند به فلسفه هستند و دنبال مطالعه منظم آن می باشند کتاب پیش رو یکی از بهترین گزینه هاست.

 

مطالعه کتاب های فلسفه اسلامی، راهی برای شناخت دوباره خود، خدا و جهان

فلسفه اسلامی به ما کمک می کند تا تعریفی جدید و عمیق از جهان اطراف خود داشته باشیم. شناختی که منجر به تغییر زاویه دید ما از جهان اطرافمان می شود. این تغییر تا آنجایی که ادامه پیدا می کند که فهم ما از خودمان نیز متفاوت می شود. اینجاست که اگر مسیر فلسفه را به درستی طی کنیم، دوباره متولد می شویم. 
کتاب های پیشنهاد شده در این مقاله، از جمله بهترین کتابها در فلسفه اسلامی است که به شما کمک می کند ضمن آشنایی با مسائل فلسفه اسلامی، با سلوک فلسفی و زیست فلسفی بیشتر آشنا شوید. البته طی این مسیر، با همراهی استاد و راهنماست که به سرانجام می رسد.