بهترین کتاب ها با موضوع فمینیسم

فمینیسم چیست؟

همه ما بارها کلمه فمینیسم و فمینیست را شنیده‌ایم و شاید حتی تصور خوبی از این کلمه نداشته باشیم، اما به‌جرئت می‌توان گفت که بسیاری از افراد تعریف دقیقی از مفهوم فمینیسم ندارند. برای شروع بهتر است ابتدا از خود بپرسیم فمینیسم چیست و از کجا آمده است؟
فمینیسم به‌عنوان یک «جنبش» عملاً از قرن نوزدهم میلادی آغاز شد، اما ریشه این مفهوم بسیار عمیق‌تر است. در واقع از همان زمانی که زنان شروع به پرسیدن این سؤال اساسی کردند که «چرا نباید حق رأی، مالکیت، یا تحصیل داشته باشیم؟»، بذر فمینیسم کاشته شد. در آن دوران، جوامع غربی (و البته بسیاری از جوامع دیگر) زنان را عملاً «شهروند درجه دو» می‌دانستند؛ یعنی بدون حق رأی، بدون مالکیت مستقل و محدود به خانه و خانواده. اولین فمینیست‌ها بدون اینکه نام و یا برچسبی داشته باشند، شروع به مبارزه با این نابرابری‌های جنسیتی کردند.

نگاهی جامع به تاریخ فمینیسم

الف) موج اول فمینیسم (قرن 19 تا اوایل قرن 20)

موج اول فمینیسم با تمرکز اصلی بر روی حقوق قانونی، به‌ویژه حق رأی زنان رخ داد. زنان در بریتانیا و آمریکا اولین گروه‌هایی بودند که به شکل سازمان‌یافته اعتراض کردند. از معروف‌ترین چهره‌های موج اول می‌توان به «سوزان بی. آنتونی» و «امیلین پانکه رست» اشاره کرد. آنها تظاهرات، زندان و حتی تحقیر عمومی را تحمل کردند تا در نهایت زنان در اوایل قرن بیستم حق رأی به دست آوردند. اما این موج بیشتر صدای زنان سفیدپوست و طبقه متوسط بود. فمینیسم هنوز جهانی و چندصدایی نشده بود.

ب) موج دوم فمینیسم (دهه1960 تا 1980 - قرن 20)

موج دوم فمینیسم با تمرکز در مورد برابری اجتماعی، شغلی و جنسی اتفاق افتاد. بعد از جنگ جهانی دوم، زنان زیادی وارد بازار کار شده بودند، ولی هنوز در سایه مردان قرار داشتند. در این دوران شعار معروف “The personal is political” (مسائل شخصی، سیاسی‌اند) شکل گرفت. زنان گفتند که تبعیض فقط در قوانین نیست، بلکه در خانه، زبان، رسانه و ذهن‌ها هم هست. این موج مسائل زیر را مطرح کرد: 

• حق کنترل بر بدن و سقط جنین
• برابری شغلی و دستمزد
• نقد تصویر زن در رسانه‌ها
• افشای خشونت خانگی و آزار جنسی

ج) موج سوم فمینیسم (دهه 1990 تا حدود 2010)

موج سوم چهره جدیدی از فمینیسم را آشکار کرد. در این موج تمرکز بر روی سه کلمه تنوع، هویت و فردیت بود. در واقع در موج سوم فمینیسم، خودش را نقد کرد و زنان فریاد زدند که تجربه زن بودن برای همه زنان یکی نیست. در اینجا فرهنگ و حتی رنگ پوست و نژاد نیز مورد توجه قرار گرفت. در واقع زن بودن در هر فرهنگ و هر نژاد مفهومی متفاوت به خود گرفت و ایجاد یک نسخه کلی برای همه زنان مورد نقد قرار گرفت چرا که هر زنی پیش از آن یک زن باشد، یک انسان است و مطابق با شرایطی که در آن قرار دارد باید با زن بودن خود رو‌به‌رو شود. اگر صرفا تلاش برای حقوقی مثل حق رای برای یک زن در یک نقطه از جهان مطرح است، برای زن دیگری در جای دیگر شاید فقط تلاش برای بقا و زنده ماندن به عنوان یک زن مطرح باشد.

د) موج چهارم فمینیسم (از حدود 2015 تا امروز)

در این موج تمرکز اصلی بر روی همه جنسیت‌ها قرار گرفت و خشونت جنسی بسیار بولد شد به‌طوری‌که جنبش‌های مختلفی برای مبارزه با خشونت جنسی شکل گرفت. در واقع موج چهارم سعی دارد این را فریاد بزند که همه جنسیت‌ها و گرایش‌ها نیازمند فرهنگ عادلانه هستند. در این موج مردان نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند برای مثال بروز احساسات که امری انسانی‌ست سال‌ها در مردان سرکوب می‌شد؛ چراکه بروز احساسات امری زنانه تلقی شده بود و به همین دلیل این حق از مردان سلب شده بود. موج چهارم میدان مبارزه خود را در فضای دیجیتال شکل داده است و قدرت قابل توجهی دارد و همچنان ادامه دارد.

باور‌های نادرست درباره فمینیسم

به‌طور‌ کلی اگر زنان کارهایی را انجام دهند که مردانه شمرده شده است و برحسب اتفاق اشتباهی در آن کارها انجام دهند، این اشتباهات برجسته می‌شود، به طوری که آن را صرفا به زن بودن آنان نسبت می‌دهند نه یک اشتباه انسانی و فردی؛ در حالی‌که بسیاری از مردان نیز ممکن است در همان کار اشتباه کرده باشند اما آن اشتباهات به جنسیت آنان ربط داده نمی‌شود؛ بلکه امری فردی شمرده می‌شود و اگر مردی کاری که اصطلاحا زنانه است انجام دهد، موجب تحقیر و کوچک شمردن وی می‌شود که همین مسئله اهمیت فمینیسم را نشان می‌دهد. بنابراین لازم است به بعضی از باورهای نادرست درباره فمینیسم اشاره کنیم.

1- فمینیسم یعنی مردستیزی و برتری دادن زنان به مردان: فمینیسم با مردان دشمنی ندارد؛ بلکه ساختارهای مردسالار و نابرابر را نقد می‌کند. نقد یک نظام اجتماعی به معنای نفرت از افراد نیست. فمینیسم به‌دنبال حذف نابرابری‌هاست، نه جابه‌جایی جای ستمگر و ستمدیده یا ایجاد امتیاز ویژه برای زنان.

2- فمینیسم فقط مخصوص زنان است: فمینیسم درباره‌ی عدالت جنسیتی صحبت می‌کند و مردان نیز از شکستن کلیشه‌های جنسیتی و نقش‌های تحمیلی سود می‌برند.

3- برابری جنسیتی قبلاً به‌دست آمده و فمینیسم دیگر لازم نیست: وجود دستمزدهای نابرابر، خشونت جنسیتی، نابرابری در قدرت و کلیشه‌های فرهنگی نشان می‌دهد برابری واقعی هنوز محقق نشده است.

4- فمینیسم تفاوت‌های بیولوژیکی و زیستی را نادیده می‌گیرد: فمینیسم به دنبال مساوات با مردان و نادیده گرفتن تفاوت‌های زیستی نیست؛ بلکه به دنبال برابری و حقوق برابر است و برابری با مساوات مفهومی متفاوت دارد. فمینیسم دستاویز قرار دادن تفاوت‌های زیستی در جهت نادیده گرفتن حق و حقوق یک جنسیت را به نقد می‌کشد؛ زیرا تفاوت به معنای نقص و تبدیل شدن به جنس دوم نیست. فمینیسم با تبدیل این تفاوت‌ها به نابرابری‌های اجتماعی مخالفت می‌کند.

5- همه‌ی فمینیست‌ها یک‌جور فکر می‌کنند: فمینیسم جنبشی چندصدایی است و شامل دیدگاه‌ها و رویکردهای متنوعی با تأکید بر تجربه‌های متفاوت زنان و جنسیت‌هاست.

6- فمینیسم ضد خانواده و ضد مادری است: فمینیسم با اجبار به نقش‌های سنتی مخالف است، نه با خانواده یا مادری؛ تأکید آن بر حق انتخاب آزادانه است.

7- فمینیسم یک ایدئولوژی صرفاً غربی است: هرچند واژه‌ی فمینیسم در غرب شکل گرفته، اما مبارزه برای عدالت جنسیتی پدیده‌ای جهانی است و فمینیسم‌های بومی متعددی وجود دارند که حتی بدون آنکه با این کلمه آشنا باشند برای حقوق خود جنگیده‌اند.

معرفی 5 کتاب با موضوع فمینیسم

برای فهم فمینیسم، اتکا به شنیده‌ها و گفته‌ها کافی نیست و خواندن کتاب‌هایی درباره فمینیسم کمک بسیار زیادی به شناخت این جنبش می‌کند. در زیر به معرفی تعدادی از معروف‌ترین کتاب‌های فمینیستی پرداخته‌ایم.

1- جنس دوم

 کتاب جنس دوم یکی از بحث‌برانگیزترین کتاب‌های فمینیستی است که در سال 1949 منتشر شد و شاید بتوان گفت که سیمون دووبوار با انتشار این کتاب، در شروع موج دوم فمینیسم تأثیرگذار بود. جنس دوم در دو جلد منتشر شده است که در جلد اول نگاهی تحلیلی و تاریخی به زنان دارد و پایه نظری بحث را می‌سازد و در جلد دوم زنان را در زندگی واقعی بررسی می‌کند و نگاهی روانکاوانه دارد. هر دو جلد این کتاب ساختاری منسجم دارد و به بسیاری از سؤال‌ها در مورد فمینیست و حواشی پیرامون آن پاسخ می‌دهد.

 باوجود آنکه سیمون دووبوار یک فیلسوف اگزیستانسیالیست بود؛ اما کتاب جنس دومش مورد نقد آلبر کامو که به‌نوعی از نظر فلسفی هم‌فکر بودند، قرار گرفت. کامو معتقد بود که نگاه دووبوار به مردان خصمانه بوده است و کتاب وی را نپسندید.
 ایده اصلی کتاب جنس دوم حول جمله معروف سیمون دووبوار می‌چرخد: «هیچ‌کس زن به دنیا نمی‌آید، بلکه زن می‌شود». منظور او از این حرف این است که زنانگی یک سرنوشت بیولوژیکی نیست، بلکه یک ساختار اجتماعی است که از طریق هنجارها، انتظارات و ساختارهای قدرتی که آزادی زنان را محدود می‌کنند، تولید می‌شود. این کتاب بررسی می‌کند که چگونه زنان از نظر تاریخی به‌عنوان «دیگری» قرار گرفته‌اند که در رابطه با مردان تعریف می‌شوند و نه به‌عنوان سوژه‌های خودمختار.

 اگر به دنبال کتابی برای مطالعه درباره فمینیسم هستید، خواندن یک کتاب فمینیستی از یک فیلسوف اگزیستانسیال می‌تواند شروع جذابی باشد، به‌خصوص اگر با نگاه اگزیستانسیال نیز آشنا باشید. کتاب جنس دوم یکی از بهترین کتاب‌های فمینیستی است که در انتشارات توس توسط قاسم صنعوی به چاپ رسیده است.

2- مانیفست یک فمینیست

چیماماندا انگُزی ادیچی که برای اولین‌بار با رمان «نیمی از یک خورشید زرد» به شهرت رسید، کتاب مانیفست یک فمینیست در پانزده پیشنهاد را در سال 2017 منتشر کرد که در این کتاب 15 توصیه را برای تربیت دخترانی قوی و فمینیست با ما به اشتراک گذاشته است.
چیماماندا ادیچی که خود یک بانوی نیجریه‌ای است، نه فقط با تبعیض نژادی دست‌وپنجه نرم کرده است، بلکه با تبعیض جنسیتی نیز بسیار درگیر بوده است.

او معتقد است که زنان باید در اعماق ذهن خود این را بیاموزند که با مردان برابر هستند و از نظر جایگاه و حقوق از حق کمتری برخوردار نیستند. کتاب مانیفست یک فمینیست کتاب بسیار معروفی در حوزه فمینیسم است. همچنین این نویسنده کتاب دیگری در حوزه فمینیست با عنوان «ما همه باید فمینیست باشیم» به چاپ رسانده است که در این کتاب نیز تمامی آنچه که به‌عنوان یک فمینیست به آن است را به چاپ معتقد رسانده است.
 کتاب مانیفست یک فمینیست در پانزده پیشنهاد در انتشارات کتاب کوله‌پشتی به چاپ رسیده است.

3- زنان در روزگارشان

کتاب زنان در روزگارشان، برخلاف مانیفست یک فمینیست، به چند توصیه کوتاه در مورد فمینیست بودن بسنده نمی‌کند، بلکه ساختار و نگاهی کاملاً متفاوت به مسئله فمینیسم دارد. این کتاب، از نظر محتوا و اعتبار، وزنه بسیار سنگینی دارد؛ چرا که مارلین لگیت، تاریخ‌دان و پژوهشگر، در این کتاب ریشه‌های شکل‌گیری فمینیسم، تبدیل‌شدن آن به جنبش و مسائل سیاسی و اجتماعی حول محور این موضوع را به طور کامل بررسی می‌کند و همین مسئله موجب شده است که این کتاب بسیار ارزشمند باشد.
کتاب زنان در روزگارشان نگاهی بسته و کلیشه‌ای به مسائل زنان ندارد و یک سؤال مهم مطرح می‌کند که واقعاً فمینیسم چیست؟ و بر این نکته تأکید دارد که فمینیسم در ذهن زنان نیز معنای یکسانی ندارد پس باید چطور به مشترکاتی درباره فمینیسم رسید؟ مارلین لگیت به نقش جریانات سیاسی و اجتماعی بر مکتب فمینیست نیز پرداخته است و همین دیدگاه جریان‌شناسانه وی، کتاب زنان در روزگارشان را در میان دیگر کتاب‌های فمینیستی برجسته می‌کند.
این کتاب توسط نیلوفر مهدیان در نشر نی ترجمه شده و سپس به چاپ رسیده است.

4- باشگاه مشت زنی فمینیستی

محیط کار برای زنان همیشه سرشار از چالش‌های جنسیتی بوده است. همین مسئله جسیکا بنت را بر آن داشت تا کتابی با عنوان باشگاه مشت زنی فمینیستی منتشر کند که راهنمای زنان برای مقابله و رویارویی با نادیده‌گرفتن حقوقشان در محیط کار است. جسیکا بنت معتقد است که تبعیض در محیط کار نه‌تنها در بحث حقوق و دستمزد وجود دارد؛ بلکه در شیوه رفتار با زنان به‌خصوص آنهایی که فرزند دارند و مادر هستند، به‌شدت دیده می‌شود. 

نکته مهم در این کتاب آن است که نویسنده نگاه مردستیزانه ندارد و حتی به زنان توصیه می‌کند که لازم است گاهی رفتار مردان در محیط کار را الگو خود قرار دهند. کتاب باشگاه مشت زنی فمینیستی کتابی‌ست که شاید لازم باشد تا همه زنان شاغل بخوانند و پیرو آن نگاهی متفاوت به شرایط حضور خود در محیط‌های کاری بیندازند.
این کتاب تصویرهای جالبی نیز دارد که خواندن آن را جذاب می‌کند. کتاب باشگاه مشت زنی فمینیستی توسط فاطمه باغستانی ترجمه شده است و در انتشارات کتاب کوله پشتی منتشر شده است.

5- زنان به پیش

شاید نام شریل سندبرگ را پیش‌ازاین نیز شنیده باشید. او مدیر اجرایی شرکت فیس‌بوک است و یکی از بزرگ‌ترین زنان کارآفرین، موفق و پول‌دار جهان است که با تلاش و به تحقق‌رساندن ایده‌هایش توانسته جایگاه اجتماعی خود را بالا ببرد. کتاب زنان به پیش (طرحی برای ارتقای منزلت اجتماعی زنان و افزایش مفاهمه بین زن و مرد) یکی از بهترین کتاب‌های فمینیستی و البته مدیریتی جهان است که توسط شریل سندبرگ به نگارش درآمده است. 
او در این کتاب به شما می‌آموزد که چگونه در مسیر پیشرفت و تحقق آرزوها و افکار خود، قدم‌به‌قدم حرکت کنید، به‌خصوص اگر زن هستید و به‌عنوان یک زن قرار است مشکلات شما چندین برابر باشد. 
نکته اصلی این کتاب آن است که در این کتاب قرار نیست فقط به خواندن تجربیات و توصیه‌های نویسنده اکتفا کنیم، بلکه قرار است با تحلیل‌ها و پژوهش‌های مختلفی روبه‌رو شویم که بخشی از کتاب به آنها اختصاص یافته است و همین مسئله پایه‌ای علمی برای ما می‌سازد. فراموش نکنید که قرار نیست این کتاب را فقط زنان بخوانند، کتاب زنان به پیش برای مردان نیز قطعاً مفید خواهد بود.
این کتاب توسط حمیدرضا آریان‌پور ترجمه شده و در انتشارات دنیای اقتصاد به چاپ رسیده است.

خرید بهترین کتاب‌های فمینیستی

ما در این مقاله سعی کرده‌ایم که بهترین کتاب‌های فمینیستی را به شما معرفی کنیم، اگرچه کتاب‌های بسیار زیاد دیگری مثل «زنان سیبیلو و مردان بی‌ریش»، «جنس اول»، «خیانت زنان به هم نوعان خود» و «چه کسی گهواره را تکان خواهد داد؟» اشاره کرد. اگر به مطالعه‌ی موضوعات مرتبط با فمینیسم و آشنایی با دیدگاه‌های متنوع در این حوزه علاقه‌مند هستید، می‌توانید برای تهیه و خرید بهترین کتاب‌های فمینیستی معرفی‌شده به سایت پاتوق کتاب مراجعه کنید و انتخابی آگاهانه داشته باشید.

به قلم «مهدیه فرجی»